Hoe een holistische aanpak rivieren plasticvrij moet maken

De Belgische non-profitorganisatie River Cleanup heeft als doel alle rivieren plasticvrij te maken. Een nieuw schaalbaar model zou deze doelstelling kracht moeten bijzetten. 

Meer dan 3,5 miljoen kilogram plastic later en 250.000 vrijwilligers rijker, is de strijd na vijf jaar nog lang niet gestreden voor River Cleanup. Plastic is overal aanwezig en valt langzaam uit elkaar in microplastics, die vervolgens in het water, de lucht, de bodem of ons eten terechtkomen. Momenteel drijft er 150 miljoen ton plastic in zee en sterven er volgens het WWF elk jaar 100 miljoen dieren in de oceaan (lees: plastic soep). 

De non-profitorganisatie River Cleanup heeft als missie om rivieren over heel de wereld plasticvrij maken, zodat het zijn weg niet baant naar de oceaan. Met reeds 250.000 vrijwilligers, partners en sponsors aan hun zijde, haalden ze de afgelopen vijf jaar 3,5 miljoen kilogram plastic uit en rond het water, verspreid over honderd landen. 

Hoewel al die helpende handen al ongelooflijk veel werk verricht hebben, groeit de nood naar een meer preventieve strategie om de impact te vergroten. Opruimen alleen volstaat niet. Een holistische aanpak is nodig om het probleem van bij de bron aan te pakken, en dat is waar River Cleanup met het Clean River Model naartoe wil.   

Logische volgende stap

3,5 miljoen kilogram plastic werd er reeds uit de rivieren gehaald. Dit cijfer is het resultaat van een jarenlange inzet van vrijwilligers of ‘River Warriors’ over heel de wereld. Het doel is om zoveel mogelijk plastic uit rivieren te halen en zo te voorkomen dat het in de oceaan terechtkomt. Een logische volgende stap zou zijn om dat cijfer nog meer op te krikken, of toch niet? 

“Ongeveer 1,5 jaar geleden bereikten we een belangrijke mijlpaal: we hadden nog maar net één miljoen kilogram plastic opgeruimd, en we stonden klaar om te streven naar het volgende grote doel: 100 miljoen kilogram plastic verzamelen”, vertelt Thomas de Groote, oprichter van River Cleanup. “Tot een lid van de adviesraad ons een belangrijke vraag stelde: is dat wel het doel?” 

Nog meer plastic uit de rivieren halen, is dat wel het doel?

Thomas de Groote, River Cleanup

Deze simpele vraag zette hen aan het denken over de juiste manier om het probleem aan te pakken. De Groote: “Focussen we ons op de kilo’s of gaan we voor een model waar ook anderen mee aan de slag kunnen? Dat was een belangrijk keerpunt en de start van een schaalbaar model.” Het Clean River Model werd geboren.  

Clean River Model

Het Clean River Model is een totaaloplossing voor plasticvrije rivieren en baseert zich op drie pijlers: Empower, Prevent en Accelerate. Dit model focust zich niet alleen op het plasticvrij maken van rivieren, maar ook op het preventief aanpakken van het probleem bij de bron. “We willen zo effectief en efficiënt mogelijk en tegen lage kosten een duurzame oplossing vinden waarbij zoveel mogelijk schade beperkt wordt”, vertelt Tames Rietdijk, Program Director bij River Cleanup. 

Momenteel zit het Clean River Model in de validatiefase en wordt het getest in België, Kameroen en Indonesië. Die landen zijn niet toevallig geselecteerd. “We hebben bewust gekozen voor een high-, mid-, en low-income land omdat de staat van de afvalindustrie, en daarmee de oorzaak van het probleem, in alle drie de landen verschillend is,” legt Rietdijk uit.

“De meest vruchtbare omgevingen om het Clean River Model te implementeren, zijn lokale gemeenschappen die op eigen kracht en initiatief het probleem aanpakken”, aldus Rietdijk. Rond elke rivier willen ze een ecosysteem creëren met lokale partners, die op een eenvoudige manier het model kunnen implementeren en hier eigenaar van kunnen worden. “Ons doel is om het simpel te houden: een model dat iedere lokale gemeenschap kan toepassen zonder grote investeringen te doen”, aldus de Groote.

Mens en technologie

De shift naar een preventievere aanpak wordt sterk ondersteund door hoogtechnologische ontwikkelingen. “We zetten technologie op een slimme manier in om zo de meeste impact te realiseren, maar we werken natuurlijk nog altijd op het veranderen van mensen”, stelt de Groote. Het is uiteindelijk daar waar de oorzaak ligt. “In Indonesië heerst er bijvoorbeeld geen cultuur van afval recycleren en is de rivier de enige vuilnisbak. Door hen te tonen dat het anders kan, geef je de lokale gemeenschap de juiste tools in handen om een nieuw systeem te creëren”, vertelt de Groote. 

De kracht van technologie wordt ingezet om gedragsverandering bij mensen substantieel te ondersteunen.

Thomas de Groote, River Cleanup

Ondertussen is het al duidelijk dat River Cleanup meer doet dan alleen maar rivieren opruimen. Zo ontwikkelde ze hoogtechnologische oplossingen voor permanente afvalverzameling, zoals de River Skimmer, een soort rivierstofzuiger die drijvend afval oppikt en de Smart EcoBin, een digitale afvalcontainer die een melding geeft wanneer hij geledigd moet worden. Daarnaast brengen ze vervuilde rivieren in kaart met het Waste Watchers-project in samenwerking met VITO.

De Smart EcoBin in Indonesië

Technologie helpt dus om de implementatie te faciliteren en wordt op verschillende niveaus ingezet. “Onze Smart EcoBins hebben een sensor, voor het Waste Watcher project maken we gebruik van AI-detectie op basis van dronebeelden en er ligt een toekomstig project op tafel met augmented reality in een educatieve omgeving”, vertelt de Groote. Technologie vormt het draagvlak van al die projecten, ook bij het Clean River Model, “waar we nog op zoek zijn naar technische partners die hun schouders willen zetten onder het platform”, gaat de Groote verder.  

Rollercoaster

De strijd is nog lang niet gestreden. River Cleanup kan na vijf jaar al een uitgebreid palmares voorleggen, maar hun doelstellingen reiken verder dan dat. De explosieve groei van de organisatie vraagt om nieuwe oplossingen, en de volgende in rij is het Clean River Model. “We evolueren momenteel van een start-up naar scale-up, waarbij we ervaren mensen zoals Tames in ons gedreven team hebben, en we een strategie op tafel hebben liggen waarvan we geloven dat ze werkt”, aldus de Groote. 

Nu ligt de hoofdfocus op de holistische aanpak van het Clean River Model, waarvoor ze nog op zoek zijn naar investeerders om een nog grotere impact te creëren. “Het voelt als een rollercoaster waarbij het krakende wagonnetje bijna het hoogste punt bereikt en zich klaarstoomt voor de snelle rit, dat is het moment waar we ons nu bevinden,” sluit de Groote metaforisch af.