Geothermie: diep maar duurzaam

Geothermie, of aardwarmte, begint steeds populairder te worden als milieuvriendelijke energiebron. Zowel bij residentiële als niet-residentiële nieuwbouw of renovatiewerken. Je kan de energiebron in principe overal op aarde ontginnen, maar niet elke locatie is daarvoor geschikt.  

Wat houdt geothermie precies in, hoe werkt het en hoever staan we in België? We leggen deze vragen voor aan Michiel Blocken. Hij is Energy Efficiency Manager bij The Energy Circle. The Energy Circle is onderdeel van Democo Group, een groep van vijf bouwgerelateerde bedrijven met alle nodige ervaring en expertise om projecten te ontwikkelen, te bouwen, te verduurzamen, af te werken, te beveiligen en te onderhouden. 

Open of gesloten 

Geothermie maakt gebruik van warmte uit de aardbodem om gebouwen te verwarmen of te koelen. Daarbij spelen warmtepompen een cruciale rol. “Geothermie is een systeem waarbij de ondergrond fungeert als bron,” legt Blocken uit. “We halen energie uit de bodem om warmtepompen op een zo efficiënt mogelijke manier te laten werken en eventueel ook gebouwen passief te laten koelen.” 

Er zijn twee soorten geothermische systemen: open en gesloten systemen. Blocken licht toe: “Bij een open systeem, zoals koude- en warmteopslag (KWO), wordt water onttrokken uit watervoerende lagen en na gebruik terug geïnjecteerd in een andere open bron. De restwarmte of koude van het gebouw wordt dan opgeslagen in de ondergrond om het volgende seizoen te hergebruiken. Dit type systeem is geschikt voor grotere gebouwen met een hoge warmte- of koude vraag van bijvoorbeeld 100 kW.” 

Een gesloten systeem, zoals een Boorgat Energie Opslag (BEO), werkt daarentegen met lussen die in de bodem worden geplaatst. “Deze lussen kunnen zowel horizontaal als verticaal worden aangebracht, afhankelijk van de ruimte, gebouwvraag en het type ondergrond,” voegt Blocken toe. “Door de lussen stroomt een water-glycolmengsel, dat warmte of koude uit de ondergrond opneemt en naar de warmtepomp brengt.” 

”In principe kunnen gesloten systemen met lussen overal worden toegepast, maar de bodemgesteldheid speelt een grote rol,” weet Blocken. “Zandgrond maakt boren eenvoudiger, terwijl gebieden met harde gesteentelagen, afhankelijk van de diepte, meer uitdagingen bieden.” 

Voldoende kennis hebben van de ondergrond is dus cruciaal voor een succesvolle installatie. In België is hiervoor een uitgebreide databank beschikbaar, waarin boorfirma’s verplicht hun boorlocaties en resultaten moeten registreren. Deze informatie helpt bij het bepalen van de meest geschikte systemen per regio.  

Hoog rendement 

Geothermische systemen bieden tal van voordelen, zoals het niet moeten gebruiken van fossiele brandstoffen. Daarnaast is ook het hoge rendement een groot voordeel, vooral tijdens koude wintermaanden. “Dankzij de constante temperatuur van de bodem heb je met geothermie minder elektriciteit nodig om dezelfde hoeveelheid warmte te genereren in vergelijking tot een lucht-water of lucht-lucht warmtepomp,” merkt Blocken op. “Dat maakt het systeem efficiënter dan die alternatieven.” 

Geothermische leidingen 

Daarnaast zijn geothermische systemen bijna geluidloos en esthetisch aantrekkelijk. “In stedelijke gebieden waar strikte geluidsnormen gelden, is dit een groot voordeel. Je hebt geen zichtbare buitenunits, alle leidingen verdwijnen netjes in de grond”, aldus Blocken. 

“Geothermie zorgt voor een hogere EPC-waarde. Zo kunnen wij onze langetermijndoelen zoals koolstofneutraliteit beter behalen.”

Michiel Blocken, Energy Efficiency Manager bij The Energy Circle 
 

Bedrijven kunnen dankzij geothermie makkelijker voldoen aan strenge energienormen. “De EPC-waarde van gebouwen is beter met geothermie, wat belangrijk is voor nieuwbouw en renovaties. Dat helpt om langetermijndoelen zoals koolstofneutraliteit te behalen”, vult Blocken aan. 

Steeds populairder 

In vergelijking met Nederland loopt België nog achter. “Nederland past KWO-systemen vaker toe, omdat de techniek voor KWO-systemen vrijwel overal in Nederland toepasbaar is. Daarnaast geeft de Nederlandse overheid meer steun aan bedrijven voor KWO-systemen. In België gebeurt dat veel minder,” legt Blocken uit. “Bij ons zijn er regio’s waar de ondergrond minder geschikt is voor KWO-systemen, denk bijvoorbeeld maar aan de ondergrond in de Ardennen met gesteenten waar KWO bijna onmogelijk is.” 

Toch wint geothermie aan populariteit. “We zien een stijgende trend,” zegt Blocken. “Recent hebben we projecten uitgevoerd in het stadhuis van Hasselt en een kinderdagverblijf, waar we KWO- en BEO-systeemtechnologie hebben toegepast. Dit soort projecten toont aan dat geothermie ook in België terrein wint.” 

Uitdagingen voor geothermie 

Ondanks de voordelen blijven er obstakels bestaan, Een van de grootste is logistiek. “Bij grote projecten is het vaak lastig om boormachines, die gemakkelijk tot 40 ton kunnen wegen, op de locatie te krijgen,” legt Blocken uit. “Dat vereist een nauwkeurige planning en dient vaak vroeg in het bouwtraject gecoördineerd te worden. Wanneer deze boringen uitgevoerd worden in een bouwput dienen deze boorinstallaties ook op deze locatie te geraken. Dit kan een zeer grote impact hebben op de werfplanning.” 

“The Energy Circle wil samen met Democo bijdragen aan een koolstofneutrale samenwerking tegen 2050.” 

Michiel Blocken, Energy Efficiency Manager bij The Energy Circle 

De hoge initiële kostprijs vormt een ander struikelblok. Hoewel geothermie op lange termijn kostenbesparend is, kiezen klanten vaak voor goedkopere oplossingen zoals lucht-waterwarmtepompen. “Het is niet altijd makkelijk om klanten te overtuigen om voorbij de korte termijn te kijken,” erkent Blocken. “We spreken dan liever over het bedrag dat ze op lange termijn besparen, om het financiële plaatje aantrekkelijker te maken.” 

Passieve koeling 

Een belangrijk voordeel van geothermie is de toepassing van passieve koeling. Dit maakt het mogelijk, zoals de naam al doet vermoeden, om gebouwen te koelen zonder dat er een actief koelproces nodig is. “In de zomer laat je gewoon het water uit de ondergrond circuleren door het gebouw via een warmtewisselaar,” verduidelijkt Blocken. “Het is een energiezuinige en effectieve manier om te koelen.” 

Toekomstperspectieven 

Geothermie heeft in België nog een lange weg te gaan, maar de toekomst ziet er veelbelovend uit. “Onze doelstelling is om via onze holistische aanpak de klanten volledig te ontzorgen en hen te helpen bij hun energietransitie. Door energiebesparende maatregelen te integreren, wil The Energy Circle samen met Democo bijdragen aan een koolstofneutrale samenleving tegen 2050,” besluit Blocken. 

Met het toenemend aantal projecten en een stijgende vraag, is geothermie klaar om haar bijdrage te leveren aan de Belgische energiemarkt.