De impact van verdroging op de biodiversiteit
(Foto: Hilde De Wachter)

De impact van verdroging op de biodiversiteit

Verdroging, het probleem komt meer en meer onder de aandacht: bomen die hun bladeren verliezen in de zomer, beken die leegstaan, verdorde tuinen, beperkingen op het gebruik van leidingwater … Niet alleen de natuur komt onder druk te staan door deze problematiek, ook de mens, die geniet van de vele voordelen van de natuur.

Artikel door Marie-Alix Vandenabeele, eco-scan

Marie-Alix Vandenabeele, eco-scan
Marie-Alix Vandenabeele, eco-scan (foto: Dennis De Smet)
De verdrogingsproblematiek heeft verschillende oorzaken. In eerste instantie is er de klimaatverandering, waardoor ons gematigd klimaat meer te maken krijgt met extreme weersomstandigheden. Niet alleen de hete zomers die elkaar opvolgen, maar ook de intense regenbuien, die op zich een weldaad zijn voor de natuur, maar door de intensiteit moeilijk verteerd worden door diezelfde natuur. De verharde oppervlaktes in Vlaanderen, zoals gebouwen, parkeerterreinen en wegen, maar ook terrassen en opritten, versterken dit nog. Zij zorgen ervoor dat regenwater niet meer of onvoldoende kan infiltreren. 

Lokale ingrepen

Naast de globale klimaatverandering, spelen lokale ingrepen zoals het rechttrekken en verdiepen van beken en het ontwateren van gebieden, om deze beter toegankelijk of bewerkbaar te maken, ook een grote rol in de problematiek. Deze ingrepen leiden tot versnelde afvoer van regenwater, daar waar natuurlijk infiltreren in de bodem en aanvullen van de grondwaterreserves het normale proces zou moeten zijn. Ook tijdelijke processen zoals bronbemalingen bij bouwprojecten, kunnen verdroging van grondwaterafhankelijke vegetatie veroorzaken. Een aangepast bemalingsproject, met aandacht voor omliggende natuurwaarden, is dan ook vereist. Hierbij ligt de focus op het terug inbrengen van het bemalingswater, zodat grondwater opnieuw aangevuld wordt, of werken in gesloten bouwputten. Daarnaast zijn permanente grondwaterwinningen, in functie van landbouw, industrie en openbare drinkwatervoorzieningen ook een oorzaak van verdroging.

Gevolgen verdroging

Al deze processen zorgen ervoor dat de grondwaterreserves niet voldoende aangevuld worden, dat het normale grondwaterpeil stelselmatig daalt en kwelstromen naar lager gelegen gebieden en andere grondwaterafhankelijke gebieden stilvallen. Hierdoor wijzigt de aanwezigheid van bepaalde planten- en diersoorten. Denk maar aan bepaalde vlindersoorten, die specifieke waardplanten gebruiken om zich voort te planten. Of watergebonden vogels, zoals weide- en moerasvogels, die hun broed- of foerageerbiotopen zien verdwijnen, Bij verlaging van het waterpeil kan ook organisch materiaal bloot komen te liggen en in contact komen met zuurstof, waardoor er afbraak van dit materiaal zal optreden, met vermesting als resultaat. Zo kan veen, dat in de bodem zit, afgebroken worden en kan de bodem inklinken. Bij afbraak van veen komt eveneens koolstofdioxide vrij, wat een broeikasgas is, dus dit proces is ook nadelig voor het klimaat. Verdroging is er ook voor verantwoordelijk dat grondwaterafhankelijke natuur extra kwetsbaar is voor de hoge stikstofdepositie en verzuring. Hoge grondwaterstanden zorgen immers voor denitrificatie, waarbij nitraat wordt omgezet in onschadelijk stikstofgas, en aanvoer van basenrijk grondwater in kwelgebieden voor buffering van de bodem-pH. Hiermee vormt verdroging één van de milieudrukken, naast onder meer stikstofdepositie, die het behalen van de Europees opgelegde Natura 2000-doelstellingen binnen Vlaanderen bemoeilijkt.

De problematiek van verdroging vergt een integrale aanpak. Zo dienen infiltratiegebieden en valleigebieden, die essentieel zijn voor het voeden van lager gelegen gebieden en waterrijke gebieden, gevrijwaard te worden van wateronttrekking, bebouwing en verharding. Een goede kennis van de grondwaterdynamiek is een vereiste bij het plannen van een nieuw project. Onderzoeken als een bemalingsstudie en een hydro(geo)logische studie kunnen voorafgaand aan het uitvoeren van een project een aantal te nemen maatregelen aan het licht brengen, waardoor schade aan de natuur beperkt kan worden.

Met de lokale projecten van de Blue Deal wil de Vlaamse regering alvast de strijd tegen droogte en waterschaarste opvoeren. Naast de investeringen in de proeftuinen droogte, de projecten Water-Land-Schap en drie grootschalige innovatie projecten, wordt met 6,2 miljoen euro op 38 plaatsen in Vlaanderen extra natte natuur aangemaakt. Ook initiatieven als CurieuzeNeuzen in de Tuin willen aan de hand van citizen sience data over hitte en droogte in kaart brengen in Vlaanderen. Dergelijke projecten verhogen de bewustwording van de problematiek bij de bevolking door hen rechtstreeks te betrekken bij het grootschalige onderzoek. Iedere tuin kan hierbij als meetplaats ingezet worden.

Nieuwsbrief

In je mailbox: aankondigingen van opleidingen, events, nieuws en inzichten over duurzaamheid.

"*" indicates required fields

Consent*
This field is for validation purposes and should be left unchanged.