Duurzaamheidsrapportering voor kmo’s 

MVO Vlaanderen ontwikkelde een tool om kmo’s een gestructureerd en laagdrempelig kader te bieden waarin hun duurzaamheidsbeleid concreet wordt. 

MVO Vlaanderen ontwikkelde de Sustatool: een gratis en praktische tool die kmo’s helpt om duurzaamheid niet alleen te rapporteren, maar vooral ook concreet aan te pakken. Hoewel kmo’s niet verplicht zijn om onder de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) te rapporteren, blijven de verwachtingen vanuit klanten, leveranciers en partners in de keten bestaan. 

“De Sustatool geeft ons de handvaten die we nodig hebben om concrete duurzaamheidsacties te ondernemen”, aldus Gert Molkens, CEO bij Wilfred.Works. Het bedrijf ging reeds aan de slag met de tool, en het is niet de enige. “Sinds de start van onze campagne in september 2025 zijn er al 800 bedrijven geregistreerd voor de Sustatool”, weet Sara De Potter, Coördinator MVO Vlaanderen. 

“Het doel is om duurzaamheid te verankeren in het kmo-landschap, op een laagdrempelige manier”, aldus Jan Beyne, Hoogleraar Sustainability Management bij Antwerp Management School. Hij is mee betrokken bij MVO Vlaanderen in het ondersteunen van ondernemingen via de Sustatool.  

“Met de Sustatool kunnen kmo’s op een laagdrempelig niveau en gestructureerd over duurzaamheid rapporteren.” 

Jan Beyne, hoogleraar sustainability management 

Kmo’s onder druk 

In 2024 werd de nieuwe Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) omgezet in Belgische wetgeving. Deze richtlijn verplicht Europese ondernemingen om transparant te rapporteren over ESG-thema’s (Environmant, Social, Governance). In februari 2025 verhoogde de Europese Commissie de minimumdrempel voor bedrijven om te moeten rapporteren volgens deze richtlijn.  

Hoewel kmo’s in theorie niet onder deze rapportageplicht vallen, ondervinden ze in de praktijk steeds meer druk vanuit hun positie in de waardeketen. Zo vragen grote bedrijven of klanten verduidelijking over duurzaamheidsprestaties. “Voor kleine bedrijven vormt dit vaak een administratieve rompslomp omdat ze toch nog in hun keten moeten rapporteren”, vertelt De Potter. 

Dergelijke vragen komen vaak in verschillende formaten waardoor kmo’s niet altijd weten welke informatie relevant is of hoe ze deze consistent kunnen verzamelen. Speciaal voor deze bedrijven werd er daarom een alternatieve rapportering gelanceerd, namelijk de Voluntary Sustainability Reporting Standard for SMEs (zie kader). 

“De Sustatool maakt de koppeling naar de VSME”, vertelt Beyne. “De tool vormt een sterke voorbereiding en ondersteuning voor de VSME-rapportage”, stelt hij. “Het helpt bij het structureren van thema’s en om bewuste keuzes te maken. En dat is wat de VSME in principe ook vraagt.” 

Vijver aan tools 

De Sustatool is uiteraard niet de eerste en enige tool die duurzaamheidsinitiatieven binnen bedrijven in kaart brengt. “De vijver aan duurzaamheidstools is enorm”, weet Molkens. “Voor ons was het een hele zoektocht om de juiste match te vinden. Bovendien hadden we nood aan een oplossing die ons praktische handvaten gaf.” 

Verder dan rapportering 

Hoewel het aanbod aan rapporteringstools eindeloos is, behoort de Sustatool niet helemaal tot de ‘typische rapporteringstools’. “Het is eerder een managementtool die de verduurzaming van de bedrijfsvoering als doel heeft en de onderneming dus toekomstbestendig maakt”, aldus De Potter.  

“We verschuiven de focus van pure rapportage naar concrete acties. Bedrijven kunnen in de tool nog steeds een rapport opstellen (gelinkt met de VSME), maar het hoofddoel is om handvaten te bieden en concrete acties voorop te stellen”, legt ze uit. “De rapportage is iets anders dan het verduurzamen zelf.” 

Veertien thema’s 

Hoe ziet de Sustatool er in de praktijk uit? De tool is opgedeeld in veertien thema’s waaronder water, energie & klimaat, biodiversiteit & ecosystemen, afval, materialen & circulariteit, maar ook werknemers en verantwoorde bedrijfspraktijken. “De thema’s focussen niet alleen op het ecologische aspect, maar ook alle andere ESG-pijlers komen aan bod”, vertelt De Potter. Ook Beyne benadrukt dat de tool focust op een holistische aanpak van duurzaamheid. “Het gaat over milieu, maar ook over sociale of economische zaken.”  

Elk thema bevat verschillende projecten. Het thema ‘afval, materialen en circulariteit’ is bijvoorbeeld onderverdeeld in zes projecten waaronder afvalbeheer, ecodesign, levenscyclus materiaal, verpakking, materiaal als deel van product- en procesontwikkeling en afvalreductie. 

Aan de hand van een vragenlijst wordt er per project een analyse opgesteld. Op die manier krijgen bedrijven een overzicht van hun huidige situatie en kunnen ze bepalen welke ESG-thema’s voor hen van toepassing zijn. “Vervolgens geeft de tool handige tips over wat je kan doen om je duurzaamheidsdoelstellingen te behalen”, vertelt De Potter. 

Bij Wilfred.Works speelde bijvoorbeeld het thema ‘afval’ een belangrijke rol. “Vroeger ging al het afval in de gemeentelijke huisvuilzaken, nu hebben we een zestal verschillende fracties waarbij we onder andere hout, harde plastics, papier en restafval sorteren”, klinkt het. “Op die manier kunnen we niet alleen het afval beter scheiden en recycleren, het maakt onze afvalberg vooral meetbaar.” 

Inspiratiebron 

“De Sustatool is voor ons een inspiratiebron”, vervolgt Molkens. “Het is eenvoudig om te zeggen dat je aan CO2-reductie wil doen, maar hoe pak je dat concreet aan? De tool biedt een overzicht van verschillende parameters en actiepunten om bijvoorbeeld de CO2-uitstoot in kaart te brengen.” 

“Vervolgens wordt er een hele lijst aan acties voorgesteld, maar het is aan jou als bedrijf om te kiezen welke acties relevant zijn”, vult De Potter aan. “Daarnaast worden die acties gelinkt aan de bijhorende richtlijnen, zoals VSME of SDG’s.” 

Holistische aanpak 

De Sustatool is voornamelijk gericht op kmo’s, maar grote ondernemingen kunnen hier ook mee aan de slag. “Belgische bedrijven verschillen vandaag sterk in maturiteit”, stelt Beyne. “Zo biedt de scan voor starters een laagdrempelige instap om snel inzicht te krijgen en eerste stappen te zetten.” 

“De wereld staat niet stil, integendeel”, gaat Beyne verder. Omdat wetgeving en verwachtingen blijven evolueren, moet de Sustatool fungeren als een kapstok waarin ook bijkomende instrumenten, zoals sectorale kaders, een plaats kunnen krijgen. Zo helpt ze kmo’s om duurzaamheid structureel te verankeren en er op een toegankelijke, holistische manier over te communiceren.