De weg naar emissievrij vrachtvervoer: ter land, ter zee en in de lucht

Ter land, ter zee en in de lucht: het vrachtvervoer in Vlaanderen is aan vergroening toe. Het VIAVIA-initiatief van de Vlaamse overheid streeft naar een integrale aanpak op het hoogste niveau. 

Transport is verantwoordelijk voor 21 procent van de totale CO2-uitstoot in Vlaanderen. Er duiken hier en daar al eens projecten van elektrische vrachtwagens op, maar in de realiteit zijn deze eerder uniek op onze Vlaamse wegen. Om het vrachtverkeer ter land, ter zee en in de lucht in Vlaanderen te vergroenen, richtte de Vlaamse overheid een initiatief op: Vrachtvervoer Intelligent Aanpassen en Vergroeien via een Integrale Aanpak, ofwel VIAVIA.  

Het veranderende klimaat zet meer druk op de nood aan groenere oplossingen voor het goederenvervoer. “Met VIAVIA willen we de weg vrijmaken naar vergroening van het Vlaamse vrachtvervoer, door een integrale aanpak te hanteren voor de verschillende vervoersmodi”, vertelt Sven Geysels, projectleider bij VIL en coördinator van VIAVIA. 

“Er zijn reeds heel wat stappen ondernomen in het vergroenen van het vrachtvervoer, maar we zullen er nooit 100 procent zijn”, aldus Geysels. De investeringen zijn voor de meeste bedrijven momenteel onhaalbaar, en ook de technologie kan nog verder verfijnd worden.  

“Het is belangrijk om alle vervoersmodi samen te brengen op het hoogste niveau, en van daaruit synergieën te zoeken”, begint Geysels.  

Groener vervoeren 

VIAVIA is een initiatief van voormalig Vlaamse minister van Mobiliteit en Openbare Werken Lydia Peeters. Met dit initiatief wil het kabinet niet alleen de vergroening van vervoersmiddelen stimuleren, maar ook de verschillende vervoersmodi op elkaar afstemmen. Het gaat hierbij zowel over wegvervoer als stadslogistiek en binnenvaart, maar ook vrachtvervoer in de lucht. “Het VIAVIA-initiatief brengt de verantwoordelijke op het hoogste niveau samen, om bestaande en nieuwe initiatieven op elkaar af te stemmen”, aldus Geysels. 

Gezamenlijke aanpak 

“Hoe kunnen we gezamenlijk de vergroening van vrachtvervoer aanpakken?”: Dat is één van de centrale vragen binnen de werkgroep van VIAVIA. “Elke vervoersmodus vraagt zijn specifieke aanpak, maar hierbij mag de integrale aanpak niet uit het oog verloren worden”, legt Geysels uit. 

Er is een integrale aanpak nodig voor de verschillende vervoersmodi. Om tot een algehele aanpak te komen, heeft iedere vervoersmodi een zogenaamde taskforce die bestaat uit verschillende marktpartijen. “Als we het voorbeeld van het wegvervoer nemen, dan zitten binnen die taskforce de beroepsassociaties van de wegvervoerders, maar ook experten in elektrificatie en waterstof. Voor elk vervoersmiddel is er een taskforce opgericht”, aldus Geysels.  

De bedoeling van taskforces is om de neuzen in dezelfde richting te krijgen, om synergieën te zoeken en samen te werken.

Sven Geysels, projectleider bij VIL en coördinator van VIAVIA

Op basis van de besprekingen binnen elke taskforce, gaat het Top Team, bestaande uit de minister en de trekkers van vijf taskforces, kijken naar wat er leeft binnen de verschillende vervoersmodi. Zij onderzoeken nadien hoe ze op basis van een integrale aanpak ondersteuning kunnen bieden, maar ook de weg naar vergroening helpen faciliteren. Binnen het VIAVIA-initiatief neemt VIL als speerpuntcluster een veelzijdige rol op zich. “Zo maken we deel uit van de verschillende taskforces”, stelt Geysels. 

Drijvende batterij 

Batterij-elektrische vrachtwagens zijn er nog niet in grote massa, maar zijn wel in opkomst op de Vlaamse wegen. Voor de vergroening van de binnenvaart is dat nog een ander verhaal. Floating Battery is een project met en voor Vlaamse bedrijven dat vanuit VIL geïnitieerd is in het kader van VIAVIA.  

“Een binnenvaartschip heb je niet afgeschreven op tien jaar zoals bij vrachtwagens, dan spreken we over 30 tot 40 jaar”, legt Geysels uit. “Binnenvaart is een traditionele sector die in eerste instantie groener is dan vrachtverkeer, omdat je grote volumes kan combineren. Dat brengt dan weer andere uitdagingen met zich mee.”  

“Met het project Floating Battery gaat VIL op zoek naar een mobiele oplossing voor walstroom en batterij-elektrische binnenvaartschepen.” Een schip heeft traditioneel een dieselgenerator om stroom op te wekken. Die generator is niet alleen vervuilend, maar zorgt bovendien voor geluidsoverlast. “Bij walstroom wordt er een stopcontact voorzien aan de losplaatsen waar het schip kan inpluggen om zijn huis-, tuin- en keukenstroom te gebruiken”, legt Geysels uit. Binnenvaartschepen die momenteel nog afhankelijk zijn van diesel of gasolie, worden voorzien van deze grondstoffen op het water door een leverancier die naar het schip vaart. 

Met het Floating Battery-project gaat VIL onderzoeken wat er nodig is om stroom te brengen naar plaatsen waar dat nodig is. Momenteel loopt er nog veel onderzoek naar welke batterijtechnologie hiervoor nodig is en wat de randvoorwaarden zijn. Het project loopt nog tot midden 2026.  

Kip of het ei? 

Wanneer het gaat over batterijtechnologie, zijn er al grote stappen gezet. De basis voor de technologie is er, maar wordt nog niet breed geïmplementeerd binnen het vrachtvervoer in Vlaanderen.  

Het prijskaartje speelt een belangrijke rol. “Een batterij-elektrische vrachtwagen kost 2,5x meer dan een traditionele dieselvrachtwagen. Dan spreken we over aanzienlijke investeringen voor de meeste bedrijven”, legt Geysels uit. Bovendien rijkt de actieradius nog niet ver genoeg voor vrachtverkeer. “We zitten nu op 200 tot 300 kilometer, wat voor een vrachtwagen natuurlijk best weinig is. De inzetbaarheid van vrachtwagens is daardoor kleiner. Voor een pakjesdienst is 200 kilometer dan wel weer voldoende”, stelt Geysels.  

De grote investering en actieradius van de huidige batterijtechnologie zet een rem op een brede implementatie.

Sven Geysels, projectleider bij VIL en coördinator van VIAVIA

Moeten we investeren in vrachtwagens, of toch eerst in laadinfrastructuur? “We merken dat er steeds meer partijen zich inzetten om specifiek voor vrachtwagens laadpalen te voorzien. Langs de andere kant neemt de batterijtechnologie toe, wat een positieve invloed kan hebben op de actieradius”, aldus Geysels.  

Dit is het typische kip- en ei-probleem: Wie gaat de eerste stap zetten totdat er verandering komt? “Het is belangrijk om voldoende steun vanuit de overheid te krijgen”, vindt Geysels. Er moet een goed evenwicht gezocht worden.  

Gluren bij de buren 

VIAVIA is een initiatief van de Vlaamse overheid, en richt zich dus op het vrachtvervoer in Vlaanderen. In vergelijking met andere landen is België zeker geen koploper. Als het gaat over de vergroening van vrachtverkeer, kijken we al snel in de richting van onze noorderburen. “In Nederland staan ze al een stap verder in het vergroeningsproces, zowel op gebied van vrachtvervoer, laadpleinen voor vrachtwagens als binnenvaart. Er varen momenteel zelfs al batterij-elektrische binnenvaartschepen in Nederland”, weet Geysels.  

Dat de vergroening van vrachtvervoer, in het algemeen, niet snel uit de startblokken schiet, heeft met het de kostprijs te maken. “Aan vergroening hangt onvermijdelijk een kostprijs aan vast”, stelt Geysels. Toch merkt hij op dat duurzaamheid steeds meer leeft onder de bedrijven, ook omdat dit vanuit Europa deels verplicht wordt met de ESG-rapportering.  

“Binnen de werkgroep stadslogistiek hebben we al veel bewustwording kunnen creëren. Het bewustzijn rond vergroening en duurzaamheid is ook al een belangrijke stap in het verduurzamingsproces van het vrachtverkeer”, aldus Geysels.  

“Er zijn al heel wat stappen gezet maar we gaan er nooit 100 procent zijn. Het is een voortdurend proces dat zal blijven bestaan en voldoende ondersteund zal moeten worden”, besluit Geysels.