Het Vlaamse oppervlaktewater bevat vandaag minder meststoffen dan op eender welk moment van de voorbije twintig jaar. Nieuwe meetresultaten tonen een duidelijke daling van nitraatvervuiling. Die verbetering is het resultaat van gerichter bemesten door landbouwers én gunstige weersomstandigheden. Toch blijft Vlaanderen achter op de eigen doelstellingen voor waterkwaliteit.
Oppervlaktewater in Vlaanderen en nitraatnormen
Op 760 meetpunten volgt de Vlaamse Milieumaatschappij de hoeveelheid meststoffen in het oppervlaktewater. In het meetjaar 2024-2025 werd op 11,5 procent van die locaties de nitraatnorm overschreden. Dat is het laagste aandeel sinds het begin van de metingen in 2003.
De Europese norm legt vast dat het nitraatgehalte maximaal 50 milligram per liter mag bedragen. Vlaanderen stelde zichzelf al in 2018 een strengere doelstelling: minder dan 5 procent overschrijdingen. Die grens blijft voorlopig buiten bereik.
Minder nitraten door landbouw en weer
De daling van de nitraatvervuiling heeft meerdere oorzaken. Landbouwers passen hun bemesting steeds gerichter toe, met meer aandacht voor timing, dosering en afstand tot waterlopen. Volgens minister van Landbouw en Omgeving Jo Brouns beginnen die maatregelen duidelijk effect te hebben.
Ook het weer speelde een belangrijke rol. De natte zomer van 2024 zorgde voor sterke gewasgroei, waardoor planten meer meststoffen opnamen. Daardoor spoelde er minder nitraat uit naar bodem en water. In droge jaren gebeurt vaak het omgekeerde, wat de sterke schommelingen in de meetresultaten verklaart.
Regionale verschillen in oppervlaktewaterkwaliteit
De waterkwaliteit verschilt sterk per regio. In West-Vlaanderen ligt het aandeel overschrijdingen met 16 procent het hoogst. Ook het IJzer-, Maas- en Bovenscheldebekken scoren zwak. Het Denderbekken vormt een positieve uitzondering, met geen enkele overschrijding van de nitraatnorm.
Naast nitraten volgt Vlaanderen ook fosfaten op. Hoewel daar eveneens verbetering zichtbaar is, haalt minder dan de helft van de meetpunten momenteel de milieukwaliteitsnorm.
Oppervlaktewater verbetert, grondwater blijft probleem
Hoewel het oppervlaktewater duidelijk verbetert, blijft het ondiepe grondwater een zorgenkind. Al bijna twintig jaar schommelt het aandeel overschrijdingen van de nitraatnorm rond 35 procent. Grondwater reageert trager op beleidsmaatregelen en weersveranderingen, waardoor resultaten pas op lange termijn zichtbaar worden.
De Europese Commissie wees België begin dit jaar nog op de onvoldoende vooruitgang in waterkwaliteit. Nitraatvervuiling blijft daarbij een van de belangrijkste aandachtspunten.
Mestactieplannen en blijvende inspanningen
Sinds dit jaar is het zevende Mestactieplan van kracht. Dat plan breidt onder meer de bufferstroken langs waterlopen uit en verstrengt de regels rond bemesting. Volgens de overheid zijn die maatregelen noodzakelijk, maar mogelijk onvoldoende om volledig aan de Europese nitraatrichtlijn te voldoen.
Naast de landbouw richt het beleid zich ook op huishoudens in landbouwgebied die nog niet zijn aangesloten op de riolering. Vlaanderen voorziet extra middelen voor aansluiting of lokale zuiveringssystemen om ook die vervuilingsbron aan te pakken.
De recente cijfers tonen vooruitgang, maar maken tegelijk duidelijk dat blijvende inspanningen nodig zijn om de waterkwaliteit structureel te verbeteren.
lees ook
Biobest: duurzame gewasbescherming
