Trein of vliegtuig? Is duurzaam reizen duur(der)? 

Het vliegtuig wordt nog steeds te veel ‘aangemoedigd’ voor internationale reizen in Europa. Dat is de korte conclusie van een onderzoek dat milieuorganisatie Greenpeace in augustus publiceerde. Uit een vergelijkende studie van meer dan honderd internationale trein- en vliegtuigroutes tussen Europese steden, kwam het vliegtuig er in 54 procent van de gevallen als de goedkopere optie uit. Greenpeace wil met het onderzoek vooral overheden wakker schudden om meer in te zetten op treinen als milieuvriendelijker transportmiddel.  

Oneerlijke prijzen 

Voor Greenpeace is het duidelijk: internationale treinreizen zijn te duur in vergelijking met vliegprijzen. Hoewel de situatie is gebeterd sinds de vorige studie (2023), heeft de luchtvaartsector nog steeds een oneerlijk voordeel. Prijzen verschillen wel sterk naargelang vanuit welk land je reist. Voor België waren zes van de tien onderzochte treinreizen duurder dan hetzelfde traject per vliegtuig, terwijl je vanuit Litouwen bijna altijd goedkoper met de trein kan reizen naar omliggende landen.  

‘Lagekostenmaatschappijen’ zoals Ryanair en WhizAir zwaaien tegen elkaar op met de laagste tarieven. Buiten de hoogseizoenen kan je een enkeltje Londen-Barcelona voor amper 12,99 euro boeken: een treinrit Brussel-Oostende is duurder. Volgens Greenpeace zijn die lage prijzen mogelijk omwille van gunstige fiscale regels voor de luchtvaart – internationale vliegtickets zijn vrijgesteld van btw – en subsidies.  

Spoorwegmaatschappijen kampen daarentegen met hogere taksen en operationele kosten voor internationale trajecten. Greenpeace pleit voor hogere ‘milieutaksen’ op vliegtickets en voor ‘Europese transportkaarten’ voor openbaar vervoer om het evenwicht te herstellen. 

Onvolledige vergelijking 

De boodschap van Greenpeace is duidelijk, maar bij de methode zijn wel wat vragen te stellen. De studie neemt enkel de directe ticketprijzen in rekening. Die vallen op vluchten binnen Europa op het eerst zicht vaak voordelig uit als je goed zoekt, maar het ticket is slechts een deel van de kosten. Bagage, stoelkeuze en andere extraatjes die je kan bijboeken zitten niet mee in de vergelijking en het is net hier dat de zogenoemde goedkope maatschappijen flink doorrekenen. Ook moet je de kosten om op de luchthaven te geraken mee in de totaalsom nemen. 

“Ticketprijzen zijn maar een deel van de kosten: luchtvaartmaatschappijen rekenen goed door op ‘extraatjes’.”

Daarnaast zijn vlieg- en treinreizen niet zomaar één op één met elkaar te vergelijken. Reistijd is evengoed een factor. Neem bijvoorbeeld het traject Brussel-Madrid, wat volgens de studie één van duurdere treinreizen vanuit België zou zijn. De vliegtijd bedraagt twee uur en twintig minuten, zonder verplaatsing naar en wachttijd op de luchthaven meegeteld.  

Doe je dit traject met de trein, zal je waarschijnlijk moeten overstappen in Parijs en Barcelona, wat de reistijd al snel tot 12 uur doet oplopen. Wellicht zouden veel reizigers dan alsnog voor het vliegtuig kiezen, zelfs al zou het duurder uitvallen dan de trein.  

Trein of vliegtuig? 

Laten we de vergelijking zelf eens maken voor drie door Greenpeace onderzochte routes: Brussel-Hamburg, Brussel-Londen en Brussel-Wenen, telkens heen en terug. Deze routes zitten volgens de studie in de categorie groen (trein is bijna altijd voordeliger dan vliegtuig), geel (geen duidelijke winnaar) of rood (vliegtuig is bijna altijd goedkoper dan trein). Om een volledig plaatje te krijgen, vertrekken we met de trein vanuit onze redactie in Geel, volgens standaardtarieven. 

Reis 1: Brussel-Hamburg 

De laagste prijs die we met Google Vluchten vinden voor een retourvlucht bedraagt 140 euro, met Brussels Airlines. Ruimbagage toevoegen kost dertig euro per vlucht, een stoel kiezen zeven euro. Een heen- en terugreis van Geel naar de luchthaven kost 37 euro, Diablo-toeslag inbegrepen. De totale duur van de reis bedraagt vanuit Geel ongeveer vijf uur. 

Voor de treinreis kiezen we een traject waarbij we maar één tussenstop hoeven te maken in Keulen. Via de website van de Duitse spoorwegen kunnen we een ticket voor 132 euro kopen in tweede klasse. Voor 11 euro kan een zitplaats geserveerd worden voor zowel heen- als terugreis. Bagage zit mee inbegrepen. De trein van Geel naar Brussel-Noord en terug kost 26,80 euro. Alles opgeteld zijn we ongeveer acht uur onderweg. Je bespaart een kleine twintig euro zonder extra’s door voor de trein te kiezen, en tachtig euro als je voor bagage en stoel zou bijbetalen (180 euro vs. 250 euro). 

Een derde mogelijkheid is Flixbus. Het laagste tarief voor een heen- en terugreis kost 62 euro. Voor 2,99 euro per rit kunnen we een stoel reserveren en bagage toevoegen kost 5,99 euro per rit. We betalen opnieuw 26,80 euro voor een retourticket Geel-Brussel. Met deze extra’s zijn we tot 145 euro goedkoper af vergeleken met het vliegtuig (105 euro vs. 250 euro), als je er een halve dag reizen voor overhebt. 

Reis 2: Brussel-Londen 

Met het vliegtuig kunnen we met British Airways voor 115 euro naar Londen en terug, vertrek van Brussels Airport en aankomst in Londen Heathrow. Willen we op voorhand een stoel kiezen, kost dat minstens 13 euro per vlucht. We kunnen twee stukken handbagage meenemen bij British Airways, extra ruimbagage toevoegen zou 50 euro per vlucht kosten. Met die extra’s zou de totale vluchtprijs 240 euro bedragen. Hier komt dus nog het treinticket naar de luchthaven (37 euro heen en terug) en het verplichte ETA (19 euro) bij.  

Kiezen we voor vroegere treinen bij de Eurostar, kunnen we voor 88 euro heen en terug naar Londen reizen vanuit Brussel-Zuid in tweede klasse. We kunnen tot twee stuks bagage en een rugzak meenemen zonder extra kosten. Upgraden naar Eurostar Plus zou in totaal 87 euro kosten. We tellen opnieuw 27 euro bij om van Geel naar Brussel-Zuid te reizen (en weer terug). Een ETA is eveneens vereist. De trein komt er hier als voordeligere optie uit zonder extra’s (134 euro vs 171 euro). Met extra bagage mag je jezelf laten gaan en in de Plus-klasse reizen met de trein: je betaalt dan 221 euro tegenover 297 euro voor de vliegreis. 

Tijd is hier een factor die mee in het voordeel van de trein speelt. In theorie is vliegen sneller dan de trein (1.15u vs. 2u). Omdat het Verenigd Koninkrijk niet meer tot de EU hoort, zal je zowel bij vertrek als aankomst de douane moeten doorlopen. Reken dus al makkelijk twee uur op voorhand op de luchthaven plus nog een uur voor je effectief op je bestemming in Londen bent. Reis je met de Eurostar, dien je ongeveer een uur op voorhand te zijn, maar je wandelt het St. Pancras-station zonder verder oponthoud buiten.  

Reis 3: Brussel-Wenen 

Dit traject is volgens Greenpeace zo goed als altijd goedkoper met het vliegtuig. Ryanair biedt inderdaad zeer lage ticketprijzen aan voor retourvluchten naar Wenen. De laagste prijs die we vinden is 46 euro heen en terug. We vertrekken dan wel vanuit Charleroi en enkel een rugzak die onder de stoel past zit mee in het ticket. Een tweede kleine koffer (max. 10 kg) meenemen zou 17 euro per vlucht kosten als we die meenemen op het vliegtuig en 13,5 euro als we die laten inchecken. Een grote koffer kost 25 euro per stuk voor 20 kg (maximum 3 stuks) en 36 euro als die 23 kg weegt, dan mag je er ook maar één meenemen. Een stoel reserveren kan voor acht euro per vlucht. Laat je niet vangen door de ‘Regular’-formule die Ryanair je eerst wil aansmeren. Dit kost 27 euro per vlucht voor één extra handbagage en stoelkeuze: dit kan je goedkoper handmatig toevoegen.  

Met extra bagage betalen we dus minstens 73 euro. De kost om van Geel in Charleroi te geraken bedraagt enkel 22,4 euro, plus zes euro voor de shuttle tussen het station en de luchthaven, ongeveer 57 euro heen en terug dus. Reken in dit scenario tweeënhalf uur extra reistijd, bovenop de vlucht van een kleine twee uur. Reizigers vanuit Brussel kunnen ook een Flibco-bus nemen van en naar Charleroi, die dan twee keer twintig euro kost. Voor vluchten vanaf Zaventem betaal je al snel een tienvoud: een goedkope vlucht naar Wenen is meer uitzondering dan de regel. 

Om met de trein naar Wenen te reizen, zijn er twee mogelijkheden. Een ‘klassiek traject’ zou met overstap in Frankfurt ongeveer net geen 200 euro kosten. Het is mogelijk om dit voor 150 euro te doen, maar dan moet je er een extra overstap of oncomfortabele nacht op een trein bijnemen. Voor een treinreis van minstens 10 uur zijn we toch graag verzekerd van een zitplaats, dus betalen we hier 12 euro voor bij (zes euro heen, zes euro terug). De totale kost van het traject bedraagt 222 euro, plus nog het treinticket om in Brussel-Zuid te geraken (27 euro heen en terug). 

Wie toch wat meer comfort wil, kan ook voor de ‘nachttrein’ kiezen. Deze reis duurt wel zestien uur, maar gaat in één trek van Brussel naar Wenen. Het laagst mogelijke tarief is met 65 euro voor de heenreis en 44 euro voor de terugreis. Dan zit je wel in een gedeeld zitcompartiment met zes personen. Een gedeelde ligwagon kost 135 euro heen en 115 euro terug, een ‘slaapcoupe’ kost 190 euro en 135 euro terug. Voor een privécoupe betaal je wel de volle pot: 319 euro voor alleen te zitten en 525 euro als je alleen wilt liggen. Er is in principe geen limiet op de bagage die je kan meenemen. 

Stel dat we voor de laagste prijs gaan, zou de reis naar Wenen ons heen en terug 136 kosten, incl. trein naar Brussel en terug. Alles opgeteld is het verschil met de goedkope Ryanair-vlucht niet eens zo groot: 101 euro zonder bijkomende bagage. Met bagage is het verschil zelfs maar zes euro. 

“Vlieg- en treinreizen zijn niet zomaar één op één met elkaar te vergelijken.”

De trein heeft als transportmiddel zeker nog een inhaalslag te maken ten opzichte van het vliegtuig als internationaal transportmiddel. Lang niet ieder traject zal met een trein kunnen vervangen worden, maar voor wie wat meer tijd heeft, kan het een aangenaam, duurzaam en soms ook voordeliger alternatief bieden.