Fast fashion heeft de afgelopen decennia de bovenhand genomen in de mode-industrie, met een groeiende afvalberg tot gevolg. KU Leuven werkt samen met LUCA School of Arts en enkele kmo’s aan een circulaire strategie voor de schoenenindustrie met een focus op onderhoud, reparatie en hergebruik.
Textielstorten schieten als paddenstoelen uit de grond, grotendeels veroorzaakt door de fast fashionindustrie, en dat begint de consument steeds meer te beseffen. Het groeiende bewustzijn rond het ecologische aspect van kleding bij consumenten dwingt grote modeketens om in te zetten op duurzame materialen en processen. Collecties of labels met ‘gemaakt van gerecycleerde materialen’ zijn een marketingtechniek geworden om klanten een schijnbaar duurzame aankoop te laten maken. Hoewel er bij sommige merken een zekere waarheid schuilt, is recycleren niet de enige sleutel tot een duurzame textielindustrie.
Er is een stap in de levenscyclus van een product dat nog te weinig aandacht krijgt: hergebruik. Professor Ysabel Nauwelaerts (KU Leuven) wil het repareren, onderhouden en hergebruiken van producten, en meer specifiek schoenen, in de kijker zetten. In samenwerking met Ben Hagenaars van LUCA School of Arts en enkele kmo’ s uit de Vlaamse schoenensector, startte ze een project op onder de naam ‘Recare About Shoes’. Hiermee wil ze de weg vrijmaken voor een circulaire schoenenindustrie gebaseerd op onderhoud, herstellen en hergebruiken.
Hergebruik boven recycleren
Er is een belangrijke stap in de levenscyclus van producten die te vaak wordt overgeslagen: repareren en hergebruiken. Gerecycleerde producten, in dit verhaal schoenen, dragen de connotatie met zich mee ecologisch verantwoord te zijn. Tot je weet dat amper vijf procent van alle schoenen gerecycleerd wordt, volgens een studie van onderzoeker Peter Dennis uit 2022.
“Veel kledij en schoenen die weggegooid worden, zijn nog te repareren of hergebruiken”, vertelt Nauwelaerts. De focus op hoe recycleerbaar een product is, zou moeten verschuiven naar hoe goed het te herstellen is voor hergebruik. Zo kan de levensduur van producten verlengd worden. “De meest duurzame schoenen zijn diegene die je al in je kast hebt liggen”, stelt Nauwelaerts.
Circulaire schoenenindustrie
Om de focus op hergebruiken boven recycleren te vertalen naar de praktijk, werkt Nauwelaerts binnen de KU Leuven aan een ‘living lab’-project: ‘Recare About Shoes’. Het doel van dit project is om circulaire design- en business-strategieën te ontwikkelen. Deze moeten onderhoud en herstel vooropstellen in een circulaire waardeketen, om zo de levensduur van schoenen te verlengen.
In de praktijk worden in deze casestudies (B2B en B2C) circulaire producten, diensten en systemen ontwikkeld die afgestemd zijn op specifieke doelgroepen. Dit gaat concreet over het creëren van partnerschappen binnen de sector rond bijvoorbeeld hippe onderhoudsproducten en –formules, maar ook tweedehandsformules en/of verhuurformules.
Het project wil voornamelijk jongere generaties stimuleren om schoenen langer te dragen of repareren, door aantrekkelijke oplossingen aan te bieden. Zo biedt Frankrijk bijvoorbeeld een ‘Bonus Réparation’ aan, waarbij consumenten een deel van hun herstelkosten terugbetaald krijgen. Het Recare About Shoes-project tracht in de looptijd van het project (maart 2024 tot maart 2026) te achterhalen of er in Vlaanderen ook een draagvlak is voor dergelijke initiatieven.
Nauwelaerts doet dit niet alleen. Het living lab is het resultaat van een samenwerking tussen KU Leuven, LUCA School of Arts, Flanders DC en enkele kmo’s binnen de Vlaamse schoenensector waaronder Ambiorix en Torfs. Daarnaast zet VLAIO zijn schouders onder het project voor de nodige financiële ondersteuning.
Ecologische ‘schoen’-afdruk
Het Recare About Shoes-project moet een inspiratiebron zijn voor consumenten en de schoenensector om het hergebruiken van schoenen aantrekkelijker te maken. “De schoenenindustrie is net zoals de kledingindustrie een zeer vervuilende industrie”, vertelt Nauwelaerts. Uit een recente studie van onderzoeker Peter Dennis blijkt dat er jaarlijks 23 miljard paar schoenen worden geproduceerd, en jaarlijks 22 miljard paar op een stortplaats worden gedumpt.
Naast de enorme afvalberg die de industrie creëert, laat het een grote ecologische voetafdruk na. Volgens adviesbureau Quantis is de mode-industrie, inclusief de kleding- en schoenenindustrie samen, verantwoordelijk voor ongeveer acht procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen. Daarvan is zeventien procent afkomstig van de schoenenindustrie. Om een idee te geven van hoe hoog deze percentages zijn: de mode-industrie (textiel en schoenen) vertegenwoordigt volgens het Europees Parlement een totale broeikasgasuitstoot die groter is dan de maritieme handel en internationale vluchten samen.
De lijst van negatieve ecologie- en klimaatgevolgen kan nog aangelengd worden, maar het punt is hiermee hopelijk gemaakt. Sinds de opkomst van fast fashion is de schoenenindustrie een zeer vervuilende industrie geworden, zowel op ecologisch als klimatologisch gebied.
Duurzame duidelijkheid
De cijfers over de schoenenindustrie spreken voor zich, en toch willen consumenten en bedrijven meer duidelijkheid krijgen over welke kledingstukken en schoenen duurzaam zijn en waarom. Uit een onderzoek van Nauwelaerts blijkt dat consumenten meer duurzame producten zouden kopen indien ze meer duidelijke informatie zouden krijgen.
Er zijn reeds enkele initiatieven en labels die tegemoet kunnen komen aan die informatiebehoefte bij consumenten en bedrijven. Zo zijn er labels als Global Recycled Standard en Recycled Claim Standard die standaarden stellen voor de certificering van gerecycleerde materialen.
“Consumenten zouden meer duurzame producten kopen als ze meer duurzame informatie zouden krijgen.”
Professor Ysabel Nauwelaerts, KU Leuven
Naast deze internationale labels is er een Digital Product Passport (DPP) in de maak dat het hele productverhaal moet vertellen aan consumenten. Het DPP biedt een overzicht van de gebruikte materialen, de herbruikbaarheid en de ecologische voetafdruk van het product. Meer informatie is goed, toch heeft het DPP ook nadelen.
“Het is vaak een hele uitdaging om het volledige productieproces in kaart te brengen: van grondstoffen tot alle activiteiten die nadien volgen, maar ook het traceren van kleinere onderdelen en materialen zoals veters en ritsen is geen evidentie”, vertelt Nauwelaerts. Dit vraagt veel tijd en energie: al die data moeten bovendien bewaard worden, wat veel dataopslag vergt.
Ondanks dat deze initiatieven zeer waardevol kunnen zijn in de transparantie rond duurzaamheid in de kleding- en schoenensector, gelooft Nauwelaerts dat het beter is om in te zetten op initiatieven die focussen op onderhoud, herstel en hergebruik. “Dergelijke initiatieven zijn makkelijker toe te passen en even waardevol”, aldus Nauwelaerts.
Koop minder, en beter
Met het Recare About Shoes-project wil Nauwelaerts een blauwdruk creëren voor de schoenenindustrie, al kunnen consumenten vandaag zelf al het verschil maken. “Koop minder stuks maar aan goede kwaliteit zodat je ze langer kan dragen, herstellen of doorgeven aan een nieuwe eigenaar”, vertelt ze.
“Hoe langer je een kledingstuk of schoenen draagt, hoe duurzamer het wordt.”
Professor Ysabel Nauwelaerts, KU Leuven
Heel wat modeketens spelen in op de duurzaamheidsnoden van consumenten, al zijn duurzame kledingstukken of schoenen vaak een pak duurder. “Koop je dan toch een goedkoper stuk, kijk dan zeker naar de gebruikte materialen. Kledingstukken die uit veel verschillende materialen geproduceerd zijn, zijn moeilijker te recycleren”, besluit Nauwelaerts.
