Waar vroeger een uitgestrekt parkeerterrein lag, ligt vandaag een groen stadspark dat merkbaar verkoeling brengt. Het Antwerpse Zuidpark toont hoe stedelijke heraanleg het microklimaat kan verbeteren. Onderzoek van bio-ingenieur Tim Goossens aan de Universiteit Antwerpen wijst uit dat het park, eens de bomen volgroeid zijn, gemiddeld 4,6°C koeler zal aanvoelen dan de vroegere parking. Op sommige plekken kan het verschil zelfs oplopen tot 18°C.
Antwerps Zuidpark en het hitte-eiland-effect
Tegen 2050 zal naar schatting 70 procent van de wereldbevolking in verstedelijkt gebied wonen. Steden bestaan grotendeels uit asfalt, beton en steen, materialen die warmte vasthouden. Tegelijk verdwijnt vaak groen. Die combinatie veroorzaakt het hitte-eiland-effect, waarbij steden warmer zijn dan hun landelijke omgeving.
Ook Antwerpen krijgt hiermee te maken. Het Zuidpark, aangelegd op de Gedempte Zuiderdokken, vormt een concreet antwoord op dat probleem. Vijf jaar geleden was de site nog een grijze parking op kasseien. Vandaag bepalen grasvelden, speelplekken en jonge bomen het beeld. Het project kreeg internationale erkenning en won onder meer de Green Cities Europe Award.
Antwerps Zuidpark en gevoelstemperatuur
Goossens onderzocht niet alleen de luchttemperatuur, maar ook de gevoelstemperatuur, een maat voor hoe warm een plek daadwerkelijk aanvoelt. Daarbij spelen factoren zoals zoninstraling, wind, luchtvochtigheid en straling een rol.
Hij combineerde veldmetingen met 3D-simulaties van het microklimaat en vergeleek drie situaties: het Zuidpark als parking, het huidige park en een toekomstscenario met volgroeide bomen. De resultaten tonen een duidelijke trend. Op warme dagen voelt het park vandaag al gemiddeld 1,2°C frisser aan dan het vroegere parkeerplein. In het toekomstscenario daalt de gevoelstemperatuur gemiddeld met 4,6°C. Onder volwassen bomen kan de verkoeling lokaal oplopen tot 18°C.
Antwerps Zuidpark als natuurlijke airco
Bomen spelen een sleutelrol in die verkoeling. Ze bieden schaduw, verdampen water en temperen zo extreme hitte, zonder energieverbruik. Daarmee functioneren ze als natuurlijke airco’s in de stad.
De impact gaat verder dan comfort alleen. Tijdens warme zomers lopen vooral kwetsbare groepen zoals ouderen, kinderen en mensen met een lager inkomen extra risico. Niet iedereen beschikt over een tuin of privégroen, zeker niet in dichtbebouwde wijken. Publieke parken maken verkoeling toegankelijk voor iedereen en vergroten zo de leefbaarheid van de stad.
Volgens Goossens is de keuze duidelijk: investeren in groen en water, of aanvaarden dat steden steeds moeilijker leefbaar worden naarmate hittegolven toenemen.
