Bio-circulair bouwen:  van betonnen blokken naar een schakel in een groen netwerk 

De transitie naar bio-circulair bouwen gaat verder dan alleen biogebaseerde materialen. Ook fauna, flora en dieren in en rond gebouwen helpen mee om steden te vergroenen. 

De Vlaamse bouwsector staat voor een omslag. Van hennepvelden die tienduizenden woningen isoleren tot daken die tegelijk water opvangen, energie opwekken en een thuis zijn voor vleermuizen en gierzwaluwen: bio-circulair bouwen herdefinieert wat een gebouw kan zijn. Niet langer een bron van CO2, maar een opslagplaats ervan. Niet langer een betonnen blok in een verharde stad, maar een schakel in een groen netwerk.

Vandaag hebben al meer dan 200 bedrijven en organisaties hun schouders gezet onder het charter biocirculair bouwen, dat Embuild Vlaanderen en Buildwise midden vorig jaar hebben gelanceerd. Het gaat om aannemers, maar ook architecten, opdrachtgevers, landbouwers (die grondstoffen kweken), materialenproducenten, milieuorganisaties, kennis- en sectororganisaties die samen werk maken van de transitie naar bio-circulair bouwen.

Voordelen voor Vlaanderen 

De voordelen voor Vlaanderen om op een bio-circulaire manier te bouwen zijn groot. Zo worden bio-circulaire materialen lokaal gekweekt en geproduceerd, wat onze afhankelijkheid van de buitenlandse aanvoer van grondstoffen vermindert.

Deze materialen kunnen typisch ook makkelijk hergebruikt of gerecycleerd worden, wat ze dus een hoge waarde geeft. Daarnaast biedt bio-circulair bouwen ons de mogelijkheid om CO2 op te slaan bij de productie van bouwmaterialen in plaats van uit te stoten. De klimaatwinst is groot.

Biogebaseerde materialen 

Bekende voorbeelden van biogebaseerde materialen zijn hout, CLT, hennepplaten, vlas, stro, papiervlokken, houtwol, cellulose en kurk. Allemaal materialen die de aarde niet uitputten, maar een natuurlijke oorsprong hebben en steeds opnieuw geteeld of gekweekt kunnen worden. In plaats van gebouwen die CO2 uitstoten, creëren we op die manier een enorme opslagplaats voor CO2.

Zo is kalkhennep veelbelovend voor bouw en isolatie. Het isoleert, reguleert de luchtvochtigheid en leidt tot een aangenaam binnenklimaat.

Hennep telen 

Bij het telen van hennep haal je een enorme hoeveelheid CO2 uit de lucht, zo’n tien keer meer dan waBij het telen van hennep haal je een enorme hoeveelheid CO2 uit de lucht, zo’n tien keer meer dan wat bomen kunnen, terwijl het snel en in hoge dichtheden groeit. Om een modale woning te isoleren is één hectare hennep nodig. Elk jaar opnieuw kan de lokale hennepproductie makkelijk zorgen voor de isolatie van meer dan 10.000 woningen. Dat vergt 10.000 hectare landbouwgrond en biedt de boeren een nieuw en alternatief verdienmodel.

“De lokale hennepproductie kan elk jaar opnieuw zorgen voor de isolatie van meer dan 10.000 woningen.”

Voor de sector bieden bio-circulaire materialen en concepten niet alleen de kansen om de ecologische voetafdruk drastisch te verlagen, maar ook om verder te moderniseren en industrialiseren. Want het gebruik van die producten sluit goed aan bij modulaire prefab bouwmethodes.

Certificering nieuwe bio-circulaire producten 

Om bio-circulair bouwen echt op de kaart te zetten, dienen er nog belangrijke stappen gezet te worden. Met het project BIOgBOUW willen Embuild Vlaanderen, Buildwise, VITO en NAV aantonen dat bio-circulaire oplossingen niet alleen duurzaam zijn, maar ook technisch performant, veilig en breed inzetbaar binnen de Vlaamse bouwpraktijk.

Klimaatdaken 

Een ander aspect van bio-circulair bouwen zijn klimaatdaken. Hierbij worden daken goed geïsoleerd en ingezet voor wateropvang, zonne-energie, functioneel gebruik en groen.

Denk maar aan de stad Antwerpen die zo de platte daken op haar grondgebied slimmer wil inzetten. Het schakelt platte daken mee in voor een meer leefbare en klimaatrobuuste stad, en voor een optimaal gebruik van de schaarse ruimte.

Embuild Vlaanderen en Buildwise lanceerden hiervoor het protocol Klimaatdaken, dat ondertussen door meer dan 200 organisaties, bedrijven, overheden en kennisinstellingen werd ondertekend. Daarnaast bestaan er ook waterretentiedaken, waarbij het water wordt geborgen op het dak en gebruikt als irrigatiewater voor beplanting van daktuinen.

Buiten bio-bouwen

Bio-circulair bouwen gaat verder dan enkel biologische materialen. Zo wordt er niet alleen aandacht besteed aan fauna en groen op de daken, maar ook tussen de gebouwen heen.

Embuild Vlaanderen werkt aan een project om die fauna en flora in en rond gebouwen te integreren. In samenwerking met overheden, bedrijven en instellingen uit Nederland en Vlaanderen, werkt de bouwfederatie structureel aan oplossingen om een blijvende plek te bieden aan o.a. vogels, vleermuizen, bijen en planten.

Zo maken we onze gebouwen klimaatbestendig en krijgt natuur veel meer kansen in de stad. Ook de mensen in drukkere wijken vragen meer plaats voor groen en biodiversiteit en minder verharding. Landschapsaannemers kunnen die omvormen tot groene stedelijke landschappen die dier, natuur en de gezondheid van de inwoners ten goede komen. 

“Biomaterialen putten de aarde niet uit, maar hebben een natuurlijke oorsprong en kunnen steeds opnieuw geteeld of gekweekt worden.” 

Mens en dier onder één dak 

Naast flora moeten ook dieren zich welkom voelen in de stad. Om dat te stimuleren is het project Natuur-inbouw opgestart, dat onderzoekt hoe mens en dier kunnen samenleven onder één dak. Anders leidt dat tot een verlies van biodiversiteit.

Zo kan er al van bij de start van de bouwwerken, zoals het isoleren of luchtdicht maken, rekening gehouden worden met gebouwafhankelijke dieren. Denk hierbij aan vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen. Vandaag zijn er al verschillende materialen en technieken beschikbaar zoals nestkastwanden, vleermuiskasten, mussendakpannen of inbouwstenen voor wilde bijen.

Maar er dient verder te worden gewerkt aan nieuwe methodieken, materialen en tools om iedereen mee te krijgen. Je wil immers én biodiversiteit een plaats geven, én de bouwtechnische kwaliteit garanderen. Bovendien staat een gebouw niet op zich, maar kan je dat integreren in het landschap met natuurlijke vergroeningstechnieken, klimaatdaken en groene gevels. Maar ook door een natuurlijke inrichting van tuinen en openbare ruimte rondom.

“Bij de start van de bouwwerken kan er al rekening gehouden worden met gebouwafhankelijke dieren.” 

Biodiversiteit aanmoedigen 

Zo werkt de bouwsector aan de grote uitdaging om sterkere groenblauwe netwerken te realiseren in woonwijken en drukke kernen. Bouwteams werken vandaag al samen met gespecialiseerde landschapsaannemers die de omgeving rond bouwprojecten van groenvoorziening en waterrobuuste ingrepen voorzien.

Daarbij gaat het niet alleen om groen op daken, gevels en groenvoorziening bij o.a. wegenwerken en pleinen, maar ook om meer ruimte voor water om zowel de waterhuishouding op orde te krijgen als de biodiversiteit aan te moedigen.

 Dit is een ingezonden commerciële bijdrage van Embuild Vlaanderen.