COP27: ‘Verlies en schade’ als cruciale kwestie

Arme landen zijn al langer vragende partij om vergoed te worden voor de geleden klimaatschade. Op de 27ste editie van de klimaatconferentie van de Verenigde Naties wilden ze eindelijk concrete en bindende financiële afspraken zien. 

Dat het nu of nooit is, benadrukte VN-secretaris-generaal António Guterres bij de start van de conferentie in de Egyptische stad Sharm el-Sheikh. “We zitten op de snelweg naar de klimaathel, met de voet nog altijd op het gaspedaal”,  klonk het. Waarna hij stelde dat de mensheid de keuze heeft tussen “solidariteit” en “collectieve zelfmoord”. 

Op de agenda van COP27 – COP is de afkorting van ‘Conference of Parties’ – stonden onder meer de anderhalve-graad-doelstelling, de aanpassing aan de klimaatveranderingen en de financiële compensatie van klimaatschade. Vooral dat laatste bleek een heet hangijzer. 

Anderhalve graad?

De haalbaarheid van de anderhalve-graad-doelstelling werd in aanloop van de conferentie flink in twijfel getrokken. Een rapport van UN Climate Change toonde aan dat de inspanningen die de wereld tot nog toe leverde, niet volstaan om de temperatuurstijging tegen het einde van de eeuw te beperken tot 1,5 graden Celsius. Afhankelijk van de bron stevent de aarde tegen het einde van de eeuw af op een opwarming van 2 tot 2,5 graden Celsius. 

De Europese Unie liet zich niet uit het lood slaan. EU-commissaris Frans Timmermans stelde dat de EU er dankzij haar wetgeving in zou slagen om de CO2-uitstoot tegen 2030 zelfs met 57 procent te verminderen in plaats van de vooropgestelde 55 procent. 

Grenzen aan aanpassing?

Tijdens COP27 waarschuwden wetenschappers dat er grenzen zijn aan de mate waarin de mensheid zich kan aanpassen aan de gevolgen van klimaatverandering. Ze benadrukten dat tegen 2050 meer dan 3 miljard mensen ‘kwetsbaarheids-hotspots’ zullen bewonen – gebieden die het meeste kans lopen op klimaatgerelateerde problemen. Dat aantal is het dubbele van wat het vandaag is.

Schade compenseren

Compensatie van klimaatschade, de zogenaamde ‘loss and damage’, stond voor de eerste keer op de officiële agenda. Arme landen zijn al langer vragende partij voor financiële steun. Zij worden namelijk het hardste getroffen door de klimaatverandering. En dat terwijl de verantwoordelijkheid voor de opwarming van de aarde vooral ligt bij de rijke landen en hun decennialange industriële groei op basis van fossiele brandstoffen 

Het klimaatfonds – een afspraak uit 2015 in het klimaatakkoord van Parijs – leverde tot nu toe niet het gewenste resultaat. Vanaf 2020 zou dat jaarlijks door rijke landen gespekt moeten worden met 100 miljard dollar. In 2020 klokte het af op 83 miljard euro. 

Tijdens COP27 lanceerde de G7 – een groep van zeven grote industrielanden – het initiatief ‘Global Shield’, om financiering te verstrekken bij klimaatrampen. Dat zou gebeuren in de vorm van klimaatverzekering. Volgens sommigen dient het initiatief als afleidingsmanoeuvre voor substantiële vergoedings- en financieringsregelingen en komen de  bedragen die tot nog toe geïnjecteerd werden en in de grootorde van enkele honderden miljoenen lopen – bijlange na niet in de buurt van de miljarden die werkelijk nodig zijn. 

Vertrouwensbreuk

Normaal gezien was vrijdag 18 november de laatste dag van de conferentie. Het voorontwerp van het slotakkoord dat daags voordien bekendgemaakt werd, stelde echter teleur wegens weinig ambitieus en weinig concreet. De anderhalve-graad-doelstelling bleef overeind maar de afbouw van fossiele brandstoffen bleef achterwege. Ook de concrete aanpak van loss and damage – nochtans een belangrijke eis van de ontwikkelingslanden – kwam er niet.  

Guterres had het over “een vertrouwensbreuk tussen Noord en Zuid, en tussen ontwikkelde en opkomende economieën”, waarna hij opriep om elkaar niet met de vinger te wijzen maar over te gaan tot actie. 

Last minute werd er een aanzet gegeven voor een doorbraak, doordat de EU zich alsnog akkoord verklaarde met een nieuw op te richten verlies- en schadefonds. Het bleef evenwel afwachten hoe grote industriële mogendheden zoals de VS of China daarop zouden reageren. De klimaattop liep daardoor langer uit dan voorzien.