De kracht van een woongemeenschap: op een bewoond (energie-)eiland 

Het RENergetic-project onderzoekt de levensvatbaarheid van stedelijke energie-eilanden: gemeenschappen die hun eigen energie opwekken, beheren en verbruiken. 

Een stedelijk energie-eiland is een kleine gemeenschap, zoals een woonwijk, die grotendeels in haar eigen energiebehoefte voorziet. Dankzij hernieuwbare bronnen, zoals zonnepanelen, warmtepompen of restwarmte kunnen inwoners hun eigen energiebehoefte vervullen, op een duurzame en financieel voordelige manier.   

RENergetic, een Europees initiatief, test de levensvatbaarheid van deze stedelijke energie-eilanden in de praktijk. Eén van de pilootprojecten vond plaats in De Nieuwe Dokken in Gent, waar de combinatie van een “sterk gemeenschapsgevoel en een duidelijke financiële incentive leidde tot een succesvol project”, vertelt Sébastien Claerhout, Head of Energy & Utilities bij Inetum Consulting.  

Energie-eiland 

RENergetic is een Europees initiatief gefinancierd door de Europese Commissie. Het project richt zich op het creëren van energie-eilanden die zowel economisch als sociaal voordelig zijn. Het doel is om de energie-efficiëntie te verbeteren en de energie-onafhankelijkheid te vergroten door gebruik te maken van hernieuwbare energiebronnen zoals zonnepanelen, warmtepompen en restwarmte.   

De pilootprojecten liggen verspreid over Europa en vinden plaats in De Nieuwe Dokken in Gent (België), een universiteitscampus in Polen en een ziekenhuis- en onderzoekscampus in Milaan (Italië). “Deze drie projecten hebben elk een verschillend doel, wat ook verschillende uitkomsten oplevert”, aldus Claerhout.   

De Nieuwe Dokken 

De Nieuwe Dokken in Gent vormt het decor voor het pilootproject in België. Op deze site werden 75 woningen, zes kantoorruimtes, acht commerciële locaties, een stadsgebouw en 125 wooneenheden neergezet. Het project beschikt over diverse diensten die de warmte- en elektriciteitsstromen binnen de gemeenschap in balans houden.  

Het doel van dit project is om de energiekosten zo laag mogelijk te houden. Dit wordt bereikt door gebruik te maken van dynamische prijzen. “Door het gebruik van warmtebronnen, zonnepanelen en batterijen worden mensen aangespoord om op bepaalde uren of momenten op een dag energie te gebruiken”, vertelt Claerhout. 

Zelfvoorzienend 

Alle woningen zijn aangesloten op een warmtenet. “Er is een warmtewisselaar die warmte haalt uit een collectieve leiding die heel de wijk verwarmt”, licht Claerhout toe. “Die warmte wordt gehaald uit de restwarmte van een fabriek, maar ook uit afvalwater. Dit systeem heeft sinds de start van het project (januari 2021) al 113 ton CO2-uitstoot verminderd.”  

“Sinds de start van het project is er al 113 ton CO2-uitstoot vermeden.” 

Sébastien Claerhout, Head of Energy & Utilities bij Inetum Consulting

Ook duurzame mobiliteit wordt bevorderd met een netwerk van oplaadstations voor elektrische voertuigen, waarbij de overproductie in een batterij wordt opgeslagen. “Sinds de start van het project heeft dit systeem al 52.630 kWh zonne-energie geproduceerd”, vertelt hij.  

Touwtjes in handen 

Om de bewoners inzicht te bieden in hun energiegebruik –en verbruik, ontwikkelde Inetum een IT-platform genaamd ‘Multi Vector Control & Optimization’ (MVCO). Dit platform omvat een KPI-dashboard waar onder andere de CO2-besparing en het verbruik per bron staat weergegeven. Daarnaast worden artificiële intelligentie (AI) en historische data ingezet om simulaties en voorspellingen van energieverbruik en -opwek in te schatten.   

Verder ontvangen gebruikers meldingen met concrete acties op basis van weersvoorspellingen of energieprijzen. Een mixed reality-demo hielp gebruikers dan weer bij het begrijpen van de invloed van hun gedrag op het energiesysteem.  

“Op het platform kunnen bewoners nagaan wanneer de kosten voor hun energieverbruik het laagst zijn. Bovendien krijgen ze zo een duidelijk beeld van hun verbruik”, aldus Claerhout.   

Gemeenschapsgevoel 

Heel het systeem staat of valt met de gemeenschap. “Je kan al die zaken wel automatiseren en mensen aansturen, maar alleen wanneer je samenhorigheid en een gemeenschapsgevoel creëert, krijg je de mensen mee”, stelt Claerhout.   

Het pilootproject in Gent was om die reden zeer succesvol in vergelijking met het project in Polen. “De samenhorigheid en het financiële voordeel in Gent waren de ingrediënten voor een geslaagd project”, vertelt hij. “De eindgebruikers werden betrokken bij het balanceren van warmte- en elektriciteitsstromen binnen de energiegemeenschap.” 

Dit was minder het geval in Polen, waar subsidies de betrokkenheid van de mensen beperkten. In Polen was er geen financieel voordeel aan verbonden, waardoor de inwoners alleen gedreven werden door ecologische motieven. “Dit toont het belang aan van een financiële incentive”, merkt Claerhout op.   

Replica’s 

Het doel van het RENergetic-project is om aan te tonen dat een stedelijk energie-eiland leefbaar en rendabel is. Het vergroot de energie-onafhankelijkheid en betrekt bedrijven en burgers actief bij het energiesysteem van de toekomst.   

“Het project in Gent toont aan dat een lokaal energie-eiland zowel op technisch als sociaal vlak haalbaar is. Het is dan ook de bedoeling om het model te repliceren naar andere steden en regio’s”, aldus Claerthout. “Bovendien kan dit concept ook ingezet worden als een businesscase-tool voor vastgoedontwikkelaars, die hiermee kunnen aantonen dat een project rendabeler wordt dankzij lokale energie-uitwisseling”, besluit hij.