Van foodwaste naar foodWIN: de weg naar minder voedselverspilling

Voedselverspilling is een tastbaar duurzaamheidsprobleem dat invloed heeft op het klimaat, en je portemonnee. FoodWIN meet voedselverspilling in verschillende grootkeukens en inspireert bedrijven om een groter bewustzijn te creëren.

FoodWIN is een vzw dat zich inzet om voedselverspilling tegen te gaan. De organisatie bestaat sinds 2015 maar is ondertussen een expertisecentrum binnen Rikolto. “Als kleine startende vzw was het moeilijk om ons aan het grote duurzaamheidsverhaal te hangen. Dankzij de samenwerking met Rikolto kunnen we een breder draagvlak creëren en onze impact vergroten”, vertelt Gerum Dujardin van FoodWIN.  

FoodWIN helpt grootkeukens in ziekenhuizen en woonzorgcentra in het reduceren van hun voedselverspilling. Ze nemen hier een voortrekkersrol in waarbij ze de harde cijfers verzamelen en inspiratiesessies organiseren. “Als je aan iemand vraagt of hij/zij voedsel verspilt, zal het antwoord vaak neen zijn. Toch verspillen we in België ongeveer 37 kilogram voedsel per persoon op jaarbasis”, stelt Dujardin.

In België verspillen we bijna 37 kilogram voedsel per persoon op jaarbasis.

Gerum Dujardin, FoodWIN

“Een derde van het voedsel belandt rechtstreeks in de vuilbak. Dat is een enorme marge waarin we kunnen verbeteren.” Bij FoodWIN streven ze naar een duurzame aanpak die leidt tot effectieve gedragsverandering en een groter bewustzijn. “Voedselverspilling is iets tastbaar dat eenvoudig omgezet kan worden in actiepunten”, aldus Dujardin. 

Meetbaar

De moeilijkheidsgraad van voedselverspilling ligt bij de manier waarop je dit gaat meten. FoodWIN ontwikkelde zelf een methodologie waarmee de voedselverspilling in kaart gebracht wordt. “In grootkeukens wegen we per afdeling de buffetresten (alles wat er in de bakken overblijft eens de maaltijd is uitgeschept), en de bordresten, die apart worden gewogen”, aldus Dujardin.

Die meetresultaten geven vervolgens twee indicatoren van voedselverspilling. “Bij de buffetresten zit het probleem bij de productie. Voor de bordresten kijken we eerder naar de kwaliteit of de grootte van de opgeschepte porties”, vertelt Dujardin. “De resultaten van deze metingen creëren vaak een eerste schokgolf bij de medewerkers. Wanneer ze te horen krijgen dat ze bijvoorbeeld dertig ton voedsel verspillen op jaarbasis, heb je meteen hun aandacht gewonnen”.     

Slimme weegschalen

FoodWIN heeft toegang tot slimme weegschalen. “Dit kan je zien als de ChatGPT van de weegschaal”, legt Dujardin uit. Op basis van een foto van je bord met voedselresten, herkent het model wat er op jouw bord ligt. Om dergelijke modellen goed te trainen, heb je veel foto’s nodig. “Vandaag de dag zijn deze al beter ontwikkeld en bruikbaarder, maar toch verkiezen we bij FoodWIN de traditionele manier: zelf wegen met een weegschaal”.   

“Het meten van alle voedingsresten doen we bewust manueel”, vertelt Dujardin. Wanneer werknemers zelf het voedsel moeten weggooien en de hoeveelheid ervan meten, creëert dit een groter bewustzijn rond voedselverspilling. Zeker in vergelijking met een AI-model dat het rekenwerk voor jou doet. “Het is die handeling die belangrijk is om een duurzaam bewustzijn te creëren”, stelt Dujardin. Na het wegen van de voedselresten wordt er samen met de medewerkers gezocht naar concrete knelpunten en acties.   

Traject voor iedereen

De verantwoordelijkheid rond voedselverspilling in grootkeukens moet volgens Dujardin niet enkel door het keukenpersoneel gedragen worden. “Zo moet het zorgpersoneel bijvoorbeeld ook weten waar de moeilijkheden in de keuken zich bevinden”, vertelt Dujardin. “Binnen ons traject proberen we ervoor te zorgen dat er van elke afdeling iemand aanwezig is”.  

Bovendien rijkt FoodWIN de meetresultaten aan en begeleiden ze de trajecten, maar komen ze zelf niet met concrete acties. “We willen dat de oplossingen vanuit het personeel komen. Alleen zo kan je een duurzame gedragsverandering teweegbrengen en concrete actiepunten opstellen die door de hele organisatie gedragen worden”.  

Daarnaast wordt het volgens Dujardin ook niet altijd geapprecieerd wanneer zij actiepunten opleggen. Ze organiseren voornamelijk inspiratiesessies om bijvoorbeeld koks te inspireren, zonder hen te vertellen wat ze beter kunnen doen. “Ik ben zelf chefkok, ik zou het irritant vinden als iemand mij komt vertellen hoe ik moet snijden”, vertelt Dujardin al lachend. “Ons doel is om het bewustzijn rond voedselverspilling te vergroten aan de hand van verschillende inspiratiesessies.” 

Tastbaar

Voedselverspilling is iets tastbaar dat eenduidig in de duurzaamheidsdoelstellingen opgenomen kan worden. “Wanneer we een jaar na de eerste meting bij een bedrijf de voedselverspilling opnieuw meten, levert dat vaak mooie cijfers op”, vertelt Dujardin. “Hierbij gaat het meestal over reducties van twintig tot dertig procent”. Dit zijn niet alleen mooie verwezenlijkingen op gebied van duurzaamheid, ze zijn ook goed voor de portemonnee.   

Die tonnen verspild voedsel kan je omzetten in euro’s om het financiële standpunt hard te maken. Je betaalt namelijk personeel dat het eten klaarmaakt en opdient. Bovendien kost de ophaling van afval ook geld. “Samenwerken met FoodWIN is eigenlijk een soort terugverdienmodel”, aldus Dujardin. “We laten bedrijven vervolgens reflecteren over wat ze met dat uitgespaard geld zouden kunnen doen, zoals het investeren in lokale of betere producten. Dat zet hen opnieuw aan het denken”, stelt Dujardin.   

Samenwerking centraal

In de eerste plaats focust FoodWIN zich op grootkeukens in ziekenhuizen of woonzorgcentra. Ondertussen heeft de vzw ook projecten lopen met horecazaken en vinden steeds meer steden en gemeenten hun weg naar FoodWIN. “We werken momenteel aan een project met stad Gent om voedselverspilling in de horecasector tegen te gaan”, vertelt Dujardin. “De stad Gent koopt slimme weegschalen aan om die vervolgens uit te lenen aan horecazaken”.   

Het interessante aan deze samenwerking is dat er meerdere partijen bij betrokken zijn. “Arteveldehogeschool zal zich ontfermen over de analyse, FoodWIN over de strategie en actieplannen”, aldus Dujardin. “Op deze manier werken we in een gestructureerd spinnenweb van samenwerking tussen stad, scholen en wij als vzw, wat de impact alleen maar kan vergroten.”  

Europese doelstellingen

“Op gebied van voedselverspilling scoort België niet schitterend”, vertelt Dujardin. Toch merkt hij dat het in een stroomversnelling zit. “Ik kom met heel veel mensen in contact die zin hebben om actie te ondernemen tegen voedselverspilling”.  

Voedselverspilling heeft geen politieke kleur, iedereen is er tegen.

Gerum Dujardin, FoodWIN

Volgens de Europese doelstellingen moet de voedselverspilling in de EU met 50 procent gedaald zijn tegen 2030. Dat zijn enthousiaste cijfers, maar Dujardin heeft er een goed oog in. “We werken veel samen met overheden, provincies, maar ook bijvoorbeeld OVAM. We merken dat er steeds meer budget vrijkomt om deze problematiek aan te pakken”. Ten slotte heeft voedselverspilling het ‘voordeel’ dat het geen politieke kleur heeft. “Er bestaat geen discussie over, iedereen is er tegen”, besluit Dujardin.