Hennep, linnen en oude stoffen als alternatieve grondstoffen voor textiel

Textiel hoeft niet per definitie een grote impact op het milieu te hebben. De Belgische labels Mayerline en Design for resilience bewijzen dat synthetische stoffen perfect te vervangen zijn door een duurzaam alternatief. 

Hennep, linnen en oude stoffen in een nieuw jasje. Dat mag je vrij letterlijk nemen want meer en meer bedrijven in de mode- en textielindustrie zoeken de jongste jaren naar duurzame grondstoffen. Om afscheid te nemen van het milieuonvriendelijke label dat vaak nog op de industrie plakt.

Van vlasplant tot linnen

Oud textiel kan dus nieuw leven vinden in een nieuwe jas, of kimono zoals bij Mayerline. Kledingstukken uit oude collecties die nog stof liggen te vergaren in de magazijnen van het bedrijf, kregen een nieuw leven in de vorm van een kimono. Het merk probeert duurzaamheid door te trekken in alle collecties. Zo richtte Mayerline het label ‘It’s only natural’ op om aan te duiden welke kledingstukken uit zuiver natuurlijke materialen vervaardigd zijn. Onder het label vallen bijvoorbeeld stukken gemaakt van wit linnen, afkomstig van een familiebedrijfje in Ierland. 

Het merendeel van het beschikbare linnen wordt in Europa geteeld en verwerkt

Om tot linnen te komen zijn vlasplanten nodig. Weverijen zetten de lange vezels van deze planten om in garen en daar gaan modehuizen mee aan de slag in nieuwe kledingstukken. De overige delen van de plant belanden niet op de afvalstapel, maar krijgen een bestemming in bijvoorbeeld zeep en touw. 

Linnen is tot slot een degelijk duurzaam alternatief voor Europese merken, aangezien het merendeel van het beschikbare linnen in Europa geteeld en verwerkt wordt. Op Belgische bodem is bijvoorbeeld weverij Libeco dagelijks aan de slag om hoge kwaliteit linnen te produceren. 

Al heeft het materiaal ook nadelen, vertelt Vanessa Colignon, Knitting designer & Founder of Design for resilience: “Aan het omzetten van linnen in kwaliteitsvol textiel komen nog steeds chemicaliën te pas en ook de groei van vlas kan niet zonder pesticiden.” De hoeveelheden schadelijke stoffen liggen wel een pak lager dan bij katoen en ook de waterkraan moet minder ver open om vlasplanten te kweken. Daardoor heeft linnen niettemin een veel lagere milieu-impact.

Hallo, hennep

Colignon werkt voor de productie van duurzame vaatdoeken en een ‘afwashandje’, met een andere katoenvervanger dan linnen. Op haar negentiende startte ze al met een onderzoek naar hennep. Op dat moment studeerde ze zelf mode, waar haar onderzoek niet door iedereen enthousiast werd onthaald: “Eén leerkracht weigerde mijn idee om met hennep aan de slag te gaan. Alleen synthetische stoffen waren in de les toegestaan.”

“Synthetische stoffen worden enorm behandeld met chemicaliën”

Toch vindt Colignon het een positieve zaak ook eens met deze stoffen aan de slag te zijn geweest. Van iedere ervaring leerde ze immers bij. De interesse voor andere stoffen nam na een half jaar opnieuw de bovenhand: “Synthetische stoffen worden enorm behandeld met chemicaliën en na een half jaar opleiding trokken mijn handen het niet meer. Vanuit de gedachte dat ik veel betaalde voor de opleiding trok ik opnieuw naar mijn leerkracht.”

Die moedige daad leverde het gewenste resultaat op. Binnen de school bleef haar project om met duurzame stoffen te werken niet onopgemerkt en werd het zelfs beloond: “Werken met linnen vraagt om meer precisie. Voor het onderzoek dat ik voerde tijdens mijn studie, kreeg ik op het einde van het academiejaar een prijs.” Met een andere leerkracht van haar school heeft ze nog regelmatig contact. Het contact is nu zakelijk want hij werd de producent van Design for resilience. 

Lange weg

Is hennep dan een alternatief voor katoen dat geen sporen nalaat op het milieu? Niet in het geval van Design for resilience. De hennep komt namelijk uit China en wordt daarna doorgestuurd naar een naaiatelier in Tunesië. Vervolgens komen de garens naar België om tot een vaatdoek geweven te worden. 

Het nadeel van hennep voor Europese bedrijven is dus het transport. Volgens Colignon zijn daar momenteel geen betaalbare alternatieven voor: “Mijn bedrijf is momenteel nog te klein om aan alle aspecten te denken, van plant tot uiteindelijk product. Ik wilde alles lokaal maken, maar de kosten liepen al snel op.” In België of onze buurlanden zijn voorlopig nog geen grote hennepweverijen te vinden doordat het katoenalternatief nog maar door een select aantal merken gebruikt wordt.

Intensieve upcycling

Van de totale vervuiling van de kledingindustrie maakt het productieproces slechts één onderdeel uit. De afgedankte kledingstapels, waarvan een groot aantal stukken amper gedragen werden of deel uitmaakten van overgebleven stocks van modehuizen, moeten ergens naartoe.

Overgebleven stocks kunnen perfect dienen om opnieuw te vermalen en te verwerken tot gerecycleerd katoen. Katrien De Cannière, marketingmanager bij Mayerline, vindt recycling een geschikt eindstation voor oud textiel. Al wijst ze er wel op dat er duurzamere alternatieven bestaan voor overgebleven stocks en reststoffen: “Vaak wordt gedacht dat recycling de eerstvolgende stap is nadat een product is opgebruikt. Maar upcycling komt eigenlijk nog een stap eerder in de levenscyclus van een product.” 

“Een herwerkt stuk maken vraagt meer dan een volledig kledingstuk te ontwerpen”

Onder upcycling valt bijvoorbeeld de herwerking van oude stock tot nieuwe kimono’s. Het proces is niet eenvoudig, maar dat houdt Mayerline niet tegen. De Cannière legt uit: “Het upcycling-proces is best wel intensief. Het heeft meer voeten in de aarde om één herwerkt stuk te maken dan een volledig nieuw kledingstuk te ontwerpen. Voor upcycling moet je eerst een bestaand stuk uiteenhalen, vervolgens zie je pas welke stofoppervlakten en deelmaterialen zoals knopen en trimmings overblijven. Dan wordt er een specifiek nieuw ontwerp en patroon gemaakt dat rekening houdt met het beschikbare materiaal. En omdat het over kleine stukken stof gaat in plaats van stof op rol, vraagt ook het herwerken en stikken van het nieuwe stuk meer tijd en aandacht.”

Secuur met prints

Voor de kimono’s vertrok Mayerline van een oude stock zijden sjaals. De Cannière: “Voor de kimono’s werd een nieuw ontwerp gemaakt dat geschikt was voor heel lichte zijde en dat rekening hield met de prints. We hadden verschillende kleuren en prints in de sjaals dus die moesten heel secuur geplaatst en verknipt worden om er een elegante, stijlvolle kimono van te maken.”

Mayerline denkt erover na om bij het ontwerp van nieuwe kledingstukken al rekening te houden met de mogelijkheden voor een tweede leven. Concreet gaat het denkwerk over het opnieuw uit elkaar halen van een kledingstuk en de kwaliteit van de stof.

Upcycling moet voor Mayerline nog meer de toekomst van het merk uitmaken, vertelt De Cannière: “De meest duurzame keuze die je in de mode kunt maken bestaat erin om een stuk zo lang mogelijk te dragen. Dat lijkt voor de hand liggend maar weinigen staan erbij stil. Als een kledingstuk na verloop van tijd toch wat van zijn glans verliest, moet de eerste keuze gaan naar herstellen en opfrissen. Kan dat niet meer, dan is  de volgende stap het vermaken van een kledingstuk tot iets nieuws door het wat aan te passen.”

Fast fashion is nog steeds aanwezig in de mode-industrie. Het businessmodel wordt al jarenlang gehanteerd om de winsten enorm de hoogte in te duwen. Al is het goed dat meer en meer bedrijven het model ombuigen tot een duurzaam verhaal. “In fashion is ‘mode die blijft’ de basis van de duurzaamheidsgedachte, omdat het verder denkt dan fast fashion die vandaag in is en morgen out”, besluit De Cannière.  

Lessen zero waste en eco-naaien
Modemerken engageren zich de laatste jaren voor duurzamere productie. De trend sijpelt ook door in het Vlaamse onderwijs. Zo richtte CVO EduKempen de module ‘zero waste en eco-naaien’ op. In de lessen vormen cursisten bestaande kledingstukken om tot gloednieuwe pareltjes of leren ze omgaan met duurzame materialen. Duurzame mode dringt dus door in meer en meer lagen van onze maatschappij.

Hoe zat dat ook weer met fast fashion?
Heel wat bedrijven in de mode-industrie werken volgens een businessmodel dat veel druk zet op het milieu. Kledingstukken reizen namelijk meerdere continenten door, om uiteindelijk maar twee weken in de winkels van de grote modehuizen te hangen. Snelheid primeert, waardoor het model de toepasselijke naam fast fashion draagt. Meer uitleg over het businessmodel vind je in het stuk Fast fashion: een dubbele boosdoener voor de samenleving.