Naar de inhoud

Ook van ForLink: ITdaily · Schoolit

Nieuwsbrief Mijn account

Omgeving · Achtergrond

Lossen laksere regels rond GGO’s de klimaatcrisis op?

Michaël Aussems

Door Michaël Aussems

· 5 min lezen

Luchtfoto van een akker: links rijen jonge groene planten, rechts omgeploegde bruine grond met voren.

De EU onderzoekt of het mogelijk is om genetisch gemodificeerd voedsel eenvoudiger toe te laten in de winkelrekken. Aangepaste gewassen zouden een oplossing kunnen bieden aan de uitdagingen van de klimaatcrisis, klinkt het. Onderzoekers waaronder Barbara Van Dyck van de VUB pleiten echter voorzichtigheid.

Kunnen genetisch gemodificeerde gewassen (ggo’s) een tool zijn in de beteugeling van de klimaatcrisis? De EU denkt van wel. Vorig jaar lanceerde de Europese Unie een voorstel om bepaalde vormen van genetisch aangepaste gewassen eenvoudiger toe te laten op de Europese markt. Ze zouden niet onderworpen moeten worden aan extra veiligheidstests, en moeten evenmin een label dragen.

Het gaat niet om alle technieken, wel om planten te creëren via mutagenese en cisgenese. De gewassen zouden niet of nauwelijks te onderscheiden zijn dan planten die via natuurlijke kruising ontwikkeld zijn.

Microscoopbeeld van groene plantencellen met duidelijke celwanden en kleine korreltjes in het cytoplasma.
Biotech-bedrijven beweren dat hun aanpassingen via nieuwe ggo-technieken niet zo ingrijpend zijn.

De EU is fan van deze piste omdat dergelijke planten de voedselvoorziening robuuster kunnen maken in tijden van klimaatverandering. De ggo’s zouden bijvoorbeeld beter bestand zijn tegen droogte, of CO2 efficiënter kunnen opvangen.

Drogreden

Barbara Van Dyck, onderzoekster politieke agro-ecologie aan de Vrije Universiteit Brussel, verdenkt biotechbedrijven er echter van met drogredenen gelobbyd te hebben voor de regelgeving. “Ze gebruiken de urgentie van de klimaatcrisis om te stellen dat we ons geen tijdrovende veiligheidstesten kunnen veroorloven.”

“Dergelijke tests zouden innovatie belemmeren in tijden van een escalerende klimaatcrisis”, zegt ze in een opinie. Studies suggereren nochtans dat ook cis- en mutagenese het potentieel hebben om de eigenschappen van een soort te veranderen voorbij wat met conventionele veredeling mogelijk zou zijn.

Dat is volgens Van Dyck echter niet het grootste probleem. Ze hekelt vooral dat de biotechsector de klimaatcrisis nu gebruikt om versoepelingen te bekomen, terwijl de oplossing voor de crisis niet bij ggo’s ligt.”Genetisch gemodificeerde planten zijn niet de oplossing voor de klimaatcrisis. Het is een valse oplossing die uitgaat van de verkeerde vraag.”

Industriële landbouw

Ons huidig landbouwmodel draagt aanzienlijk bij aan de klimaatverandering, maar dat model berust voor een groot stuk op een vorm van landbouw die uitgevonden is door de grote agrochemische bedrijven die nu ggo-versoepelingen willen.

“Bedrijven als Corteva en Bayer, dat in 2018 Monsanto overnam, staan te popelen om patenten op nieuwe genetische technieken en hun producten te bemachtigen”, aldus Van Dyck. ”Typische voorbeelden zijn patenten voor sojabonen met een verhoogd eiwitgehalte, wasachtige maïs die rijk is aan zetmeel of rijst die het gebruik van herbiciden kan verdragen. Deze gewassen zijn ontworpen voor een landbouwmodel dat gericht is op de grootschalige teelt van enkelvoudige gewasvariëteiten die bestemd zijn voor de wereldmarkt.”

Tractor met spuitboom besproeit bij zonsondergang een groenteakker met een nevel van bestrijdingsmiddelen.
Ggo’s lijken in belangrijke mate bedoeld om het huidige grootschalige industriële landbouwmodel in stand te houden, zonder daar meer duurzame alternatieven mogelijk te maken.

Dat landbouwmodel is afhankelijk van enorme hoeveelheden brandstof voor distributie en maakt boeren afhankelijk van zware machines, kunstmest en pesticiden, die allemaal fossiele brandstoffen vereisen voor hun productie of gebruik. Het industriële landbouwmodel veroorzaakt bovendien bodemuitputting en tast de soortenrijkdom aan.

Ggo boven klimaat

De biotechbedrijven stellen nu te focussen op klimaat, maar slechts een klein deel van de ggo’s wordt effectief ontwikkeld om potentieel bij te dragen aan de strijd tegen klimaatverandering. Van Dyck stelt zich vragen bij hun echte meerwaarde in de strijd tegen klimaatverandering. “Modificaties zoals een langere houdbaarheid of het beter bestand zijn tegen transport zijn slechts bedoeld om ons niet-duurzame voedselsysteem makkelijker te laten functioneren.”

Langs de ene kant kunnen grote biotechbedrijven inderdaad ggo’s ontwikkelen die een rol kunnen spelen in de klimaatcrisis. In dat geval lijkt het er echter op dat de gewassen toch vooral passen binnen het bestaande, niet al te duurzame landbouwmodel. Langs de andere kant zou de EU met de nieuwe regelgeving meteen de deur openzetten voor andere ggo’s, ook als die niets met klimaatopwarming te maken hebben.

Duurzamer model

Een alternatieve oplossing blijft zo buiten schot. Van Dyck stelt dat we ons niet-duurzame landbouwmodel niet mogen versterken, maar ons moeten richten op wat de industriële landbouw heeft vernietigd. Het gaat dan om het levensonderhoud van boeren, biodiversiteit en gezondheid van de bodem. Lokale gekweekte gewassen die van nature CO2 opslaan en het milieu niet onder druk zetten, zijn zo een meer duurzame piste.

Jonge plantjes groeien in zwarte zaaibakken met aarde in een serre, met zonlicht op de achtergrond.
Een gemodificeerd plantje met nieuwe eigenschappen, ontwikkeld door biotechbedrijven, zal nog steeds ten dienste staan van een niet-duurzaam landbouwmodel.

Biotechbedrijven van hun kant, kaatsen de bal natuurlijk terug. In een reactie op de opinie van Van Dyck stelt de American Seed Trade Association bijvoorbeeld dat plantenkwekers alle middelen tot hun beschikking moeten hebben om verbeterde plantenvariëteiten aan landbouwers te leveren, zodat ze kunnen blijven produceren in een uitdagende omgeving.

Zeg niet zomaar ggo

De EU wil de regels rond ggo’s versoepelen, op voorwaarde dat die met bepaalde nieuwe technieken zijn ontwikkeld. Bij genetische modificatie passen onderzoekers het genoom van een plant manueel aan. Dat staat in contrast met kruising, waarbij planten met elkaar worden gecombineerd in de hoop zo bepaalde eigenschappen naar de voorgrond te brengen.

Binnen de genetische modificatie bestaat transgenese, waarbij externe eigenschappen worden binnengebracht in het genoom van een plantje in een poging het zo aan te passen. Om dergelijke ingrijpende technieken gaat het voorstel niet.

De focus ligt op Mutagenese en Cisgenese. Bij mutagenese passen onderzoekers het genoom van hun doelwit zelf een beetje aan, zonder externe informatie toe te voegen. Bij Cisgenese voegen ze wel externe informatie aan het genoom toe, maar alleen wanneer die afkomstig is van planten waarmee natuurlijke kruising ook een optie is.

Dergelijke technieken zijn sneller, maar het resultaat is volgens biotech-onderzoekers niet te onderscheiden van dat van natuurlijke kruising, behalve dan omdat de ggo-techniek nauwkeuriger is. Zo is het in theorie mogelijk om snel en veilig planten te ontwikkelen die goed bestand zijn tegen warmer weer, of die meer CO2 opnemen.

Michaël Aussems

Michaël Aussems Hoofdredacteur van ITdaily

Michaël Aussems is hoofdredacteur van ITdaily en schrijft ook voor Ecotips. Hij maakte de reportage over de dakboerderij in hartje Antwerpen en schreef over duurzame dermatologie.

Alle artikels van Michaël Aussems

Nu in het magazine: Ecotips 26.05

De Efteling: klimaatneutraal sprookje

Digitaal · € 59,50 Op papier · € 89,50