Vergeten stortplaatsen in Vlaanderen bieden kansen voor brownfieldontwikkeling

In Vlaanderen liggen meer dan 2.500 historische stortplaatsen, samen goed voor ruim 100 km². Jarenlang werden ze gezien als probleem, maar onder druk van ruimteschaarste en klimaatuitdagingen groeien ze uit tot kansen voor natuur, energie, wonen en industrie.

Veel van die stortplaatsen blijven vandaag onaangeroerd. Lokale besturen en eigenaars vrezen een lawine aan problemen bij heringebruikname, en in ruimtelijke plannen wordt de ondergrond vaak genegeerd. Toch is er een kentering: OVAM bracht de stortplaatsen in kaart en de kennisbasis over ligging, type en bodemsaneringsstatus groeide de voorbije jaren sterk.

Van probleem naar ruimtelijke troef

Ingenieursbureau Sweco pleit voor een zogenoemde bodemreflex: vertrekken vanuit de langetermijnambities voor een plek, in plaats van de vervuiling als startpunt te nemen. Die aanpak combineert bodem- en grondwaterstudies, historisch onderzoek en risico-evaluaties met een gedeeld toekomstbeeld tussen eigenaars, lokale besturen en OVAM.

De mogelijke bestemmingen zijn divers: natuurontwikkeling en bosaanplant als buffer tegen hitte en wateroverlast, energieproductie via zonnepanelen of windmolens, recreatie, wonen of gemengde stadsontwikkeling. In de praktijk gaat het vaak om combinaties, zoals een gesaneerde stortplaats die deels ecologisch park wordt en deels ruimte biedt voor woonontwikkeling.

Dezelfde logica voor alle brownfields

De inzichten uit stortplaatsontwikkeling gelden even goed voor andere verontreinigde of onderbenutte sites: oude industrieterreinen, spoorzones, vervuilde havenzones en overslagplaatsen. Sweco ontwikkelde in opdracht van OVAM stroomschema’s en vuistregels die planners en beleidsmakers houvast geven over wanneer bebossing, energieproductie of tijdelijke invulling veilig mogelijk zijn.

Vooruitblik: ondergrond en bovengrond samen ontwerpen

De centrale boodschap is dat duurzame ruimtelijke planning de ondergrond niet langer kan negeren. De oude reflex om vervuilde sites te omzeilen en nieuwe ruimte te zoeken, is niet houdbaar. Herwaardering van complexe, bestaande plekken wordt een noodzaak voor overheden, investeerders en ontwikkelaars die voor de uitdagingen van ruimteschaarste en klimaatverandering staan.