De oceaan lijdt onder de klimaatverandering en roept om hulp. Het VN-oceaanverdrag is een belangrijke stap in het beschermen van onze internationale wateren.
Fossiele brandstoffen zijn één van de grote boosdoeners in de klimaatverandering met nefaste gevolgen: extreme weeromstandigheden, stijgende temperaturen, smeltende ijskappen en een stijging van de zeespiegel. De gevolgen zijn niet alleen aan land merkbaar, maar ook op zee.
“De oceaan bedekt 70 procent van ons aardoppervlak en helpt onze planeet leefbaar maken”, begint Marte Greefs, CEO bij Go Ocean. Ook de oceaan lijdt onder de klimaatverandering. Stijgende watertemperaturen en ontregelde ecosystemen zijn daar enkele voorbeelden van. De oceaan staat onder druk en heeft ons nodig, net zoals wij hem nodig hebben.
Er is dan ook een toenemende aandacht voor de klimaatproblematiek op zee. In september 2025 ging het VN-oceaanverdrag van kracht dat als doel heeft de oceaan beter te beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Greefs kijkt met een voorzichtige, maar positieve blik naar de toekomst van onze oceaan.
VN-oceaanverdrag
“Voor het eerst zijn landen wereldwijd overeengekomen om de internationale wateren, namelijk twee derde van de oceaan, beter te beschermen,” zegt Greefs. Het zogenaamde High Seas Treaty of VN-oceaanverdrag werd in 2023 aangenomen en trad in september 2025 officieel in werking, nadat Marokko als zestigste land het verdrag goedkeurde.
Het verdrag maakt het mogelijk om beschermde gebieden (Marine Protected Areas, MPA’s) af te bakenen op volle zee, afspraken te maken over het duurzaam gebruik van mariene hulpbronnen en internationale samenwerking te versterken rond wetenschappelijk onderzoek. Het verdrag zal op 17 januari 2026 officieel in werking treden en “legt voor het eerst een kader vast”, aldus Greefs.
Grootste bondgenoot
“De oceaan is onze grootste bondgenoot in de strijd tegen klimaatverandering, maar ze krijgt het zwaar te verduren door de grote hoeveelheid broeikasgassen in onze atmosfeer”, stelt Greefs. Ondanks deze zware klappen zorgt ze er nog steeds voor dat onze planeet een leefbare plek blijft. “De oceaan absorbeert namelijk 25 procent van onze emissies en 90 procent van overtollige hitte.”
“De oceaan helpt onze planeet leefbaar maken, maar kreunt onder de druk.”
Marte Greefs, CEO Go Ocean
Stijgende watertemperaturen, verzuring, afnemend zuurstofgehalte en ecosystemen die in de war raken, zijn enkele van de vele gevolgen die klimaatverandering heeft op onze oceaan. Vissen trekken weg uit bepaalde gebieden, stormen worden intenser en het smeltende poolijs doet de zeespiegel stijgen. “De oceaan kreunt onder de druk”, benadrukt ze.
30 procent tegen 2030
Om onze bondgenoot een reddingslijn toe te werpen, zijn er ambitieuze doelen vooropgesteld. Een van de concrete doelstellingen is om tegen 2030 dertig procent van de oceanen te beschermen. Dat is veel, maar volgens Greefs niet onhaalbaar.
“Vandaag is slechts acht procent van de oceanen beschermd, waarvan minder dan drie procent goed wordt beheerd. Met het VN-verdrag ligt er nu een juridisch kader dat ook internationale wateren omvat. Als landen hun beloften waarmaken, kan dit echt een gamechanger zijn.”
België duwt mee
België speelt een opvallend actieve rol binnen het verdrag. “We hebben maar een kleine kustlijn, maar via instellingen zoals het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ) en het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) trekt België mee aan de kar richting duurzaam oceaanbeheer.” Ons land diende in januari haar kandidatuur in om het secretariaat van het verdrag in Brussel te vestigen. Ook andere landen zoals Chili doen mee.
Kracht van koraalriffen
Eén van de belangrijkste gevolgen van klimaatverandering is het verstoren van onderzeese ecosystemen, zoals bijvoorbeeld koraalriffen. “Koraalriffen spelen een sleutelrol in de veerkracht van de oceaan”, weet Greefs.
“Koraalriffen zijn geen gigantische CO2-sponzen zoals zeegrasvelden, maar ze spelen wel een cruciale rol in de veerkracht van het oceaansysteem.”
Ze zijn de fundamenten van het mariene leven: “Ze herbergen een kwart van al het zeeleven, vormen broedplaatsen voor jonge vissen, filteren water en ondersteunen andere ecosystemen zoals mangroves en zeegrasvelden. Als riffen verdwijnen, stort een groot deel van dat netwerk in.”
Kantelpunt
Het zijn de koraalriffen die recent nog een alarmsignaal uitstuurden. Uit recent onderzoek blijkt namelijk dat koraalriffen hun kantelpunt bereikt hebben. Dit betekent dat de klimaatschade die koraalriffen geleden hebben, niet meer te herstellen is.
“Zodra de temperatuurstijging boven de 1,2 graden uitkomt, kan een rif in één klap omslaan naar een kale, algen-gedomineerde omgeving. De biodiversiteit neemt af, vispopulaties krimpen en andere mariene ecosystemen kunnen hun rol niet meer volledig vervullen. Dat is geen toekomstscenario meer: het gebeurt vandaag al”, verduidelijkt Greefs.
De meeste tropische koraalriffen liggen binnen nationale wateren en vallen dus vooral onder lokale bescherming en niet rechtstreeks onder het VN-oceaanverdrag. Toch heeft het verdrag een belangrijke symbolische en strategische rol: “Het zet de wereldwijde klemtoon op het belang van oceaanbescherming en natuurherstel. Die internationale focus kan landen stimuleren om hun beleid aan te scherpen en bescherming van koraalriffen hoger op de nationale agenda te zetten”, stelt ze.
Beginnen aan land
De impact van klimaatverandering op zee kunnen we niet enkel op zee oplossen. Volgens Greefs dienen de oorzaken aan land aangepakt te worden, voordat de oceaan hier vruchten van kan plukken. “Zolang we fossiele brandstoffen blijven verbranden, zal de oceaan opwarmen, verzuren en verzwakken”, aldus Greefs. De bescherming en het herstel op zee is essentieel, maar de grootste impact begint aan land.
“De klimaatimpact op zee kunnen we niet enkel op zee oplossen.”
Marte Greefs, CEO Go Ocean
“We willen een brug bouwen tussen bedrijven die positieve impact willen maken op de oceaan en sterke natuurherstelprojecten wereldwijd. Denk aan het herstel van koraalriffen in Indonesië, mangrovebossen in Madagaskar of oesterriffen in onze eigen Belgische Noordzee”, aldus Greefs.
De meest cruciale stap voor onze oceaan en de aarde is het terugdringen van fossiele brandstoffen en het versnellen van de energietransitie naar hernieuwbare bronnen. “Het verdrag creëert een gezamenlijke verantwoordelijkheid: het herinnert overheden eraan dat we de oceaan samen kunnen behouden, en dat nationale acties deel uitmaken van een wereldwijd systeem”, besluit Greefs.
