Wilgenveld zorgt voor natuurlijke waterzuivering 

Natuurgebaseerde oplossingen zijn in opmars. Watermaatschappij Aquaduin toont met haar wilgenveld van 8.500 vierkante meter alvast hoe streekeigen natuur kan helpen bij waterzuivering.  

Watermaatschappij Aquaduin produceert drinkwater op basis van gezuiverd huishoudelijk afvalwater. Het wilgenveld fungeert daarbij als natuurlijke zuiveringsinstallatie. Het zuivert het concentraat dat achterblijft na de omgekeerde osmosebehandeling (een waterzuiveringstechniek met membranen) van het waterproductiecentrum in Koksijde.  

Emmanuel Van Houtte van Aquaduin: “Bij omgekeerde osmose halen we zo veel mogelijk uit het water, van ionen en bacteriën tot virussen, reststoffen van farmacie en PFAS. Wat achterblijft is een brak concentraat. Om een idee te geven van de concentratie: de  verhouding  is 1 op 4. Een milligram per liter in het voedingswater wordt ongeveer vier milligram per liter in het concentraat.”  

Bij omgekeerde osmose halen we zo veel mogelijk uit het water, van ionen en bacteriën tot virussen, reststoffen en PFAS.

Emmanuel Van Houtte – Aquaduin

Van riet naar wilg 

In het dat concentraat bevinden zich nog reststoffen zoals fosfor en stikstof. “We zijn beginnen zoeken hoe we dat verder konden zuiveren”, vertelt Van Houtte. “Eerst hebben we proeven gedaan met een rietveld, maar riet bleek niet bestand tegen het hoge zoutgehalte van het concentraat.”  

Daarop begon de zoektocht naar alternatieven. Van Houtte: “In samenwerking met het INBO, het Vlaamse Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, zijn we gaan experimenteren met stekjes van tien verschillende wilgensoorten. We deden daarmee een boxtest en voerden elke soort dagelijks concentraat om na te gaan welke soort het meeste resistent was. Later volgde ook een pilootproject op dertig vierkante meter.”  

Hongerige bacteriën 

De wilgen bleken goed bestand tegen het hoge zoutgehalte en vertoonden een duidelijke capaciteit om stikstof te verwijderen. “Die verwijdering gebeurt hoofdzakelijk door bacteriën die zich op de wortels bevinden”, aldus Van Houtte. “Wilgen maken veel wortelmassa aan. Daardoor zijn ze een geschikte groeiplaats voor bacteriën.” De bacteriën rond de wilgenwortels zetten de stikstof in het concentraat om in stikstofgas. Bovendien nemen de bomen zelf bijkomend voedingsstoffen zoals stikstof, fosfor en koolstof op in hun biomassa.  

Wortelen in grindbed 

Dankzij Europese subsidies van het FRESH4Cs-project dat werd uitgevoerd onder het Interreg 2 seas-programma, kon Aquaduin een wilgenveld realiseren op grote schaal. FRESH4Cs staat voor ‘freshwater resources for seas or coastal regions’ en is een samenwerking tussen tien Belgische, Nederlandse en Britse partners. 

Het wilgenveld ligt in Koksijde en is ongeveer 8.500 vierkante meter groot. De ondergrond bestaat uit een waterbestendige folie zodat het concentraat niet in de omgeving kan sijpelen. Boven op de folie bevindt zich een grindbed van zeventig centimeter diep waarin de stekjes geplaatst werden en begonnen te wortelen. Het concentraat komt binnen langs de ene kant van het wilgenveld en wordt in gezuiverde versie via drainagebuizen afgevoerd aan de andere kant. Door de wilgen in te zetten wordt 30 tot 40 procent extra stikstof en 20 procent extra fosfor uit het milieu gehouden.  

De bedoeling is dat de wilgen twintig tot dertig jaar meegaan.

Emmanuel Van Houtte – Aquaduin

Hout oogsten 

In 2021 werd het veld aangelegd, eind 2021 werden de eerste stekjes het grindbed in geplant. Het wilgenveld was toen operationeel. Een maand later ontluikten de eerste scheutjes, twee maanden later volgden de eerste blaadjes en was er al een – weliswaar beperkt – positief effect op het stikstofgehalte van het water. Jaarlijks zal het wilgenveld 600.000 tot 800.000 kubieke meter concentraat behandelen.  

Vandaag zijn de wilgen zo’n 75 centimeter hoog. De bedoeling is dat ze twintig tot dertig jaar meegaan. “Het is een systeem van korte-omloophout”, legt Van Houtte uit. “Na drie à vier jaar gaan we de bomen oogsten. Nadien schieten de stronken opnieuw uit.” Dat proces zou minstens zeven keer herhaald kunnen worden. Wat er met het geoogste hout zal gebeuren? Van Houtte: “Deze wilgensoorten werden vroeger traditioneel gebruikt voor het vlechten van manden en stoelen, of als oever-versterking. We zoeken nog naar de meest geschikte toepassing en houden alle mogelijkheden open.”   

Bekroonde innovatie 

Eind vorig jaar won Aquaduin de ‘Blue Innovation Captain’-award. Met de Blue Innovation Awards plaatst De Blauwe Cluster innovatieve projecten, producten en diensten in de lokale blauwe economie in de schijnwerpers.  

Het wilgenveld werd net als andere inzendingen beoordeeld op vijf criteria: innovatief karakter, link met de blauwe economie, marktpotentieel, internationale ambities en link met de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de VN. De Award zorgde alvast voor veel interesse in het project, bevestigt Van Houtte. Doordat het tot stand kwam met Europese steun dient het sowieso als voorbeeld voor andere projecten.