Op schelpen kan je (beter) bouwen

De geesten rijpen voor alternatieve materialen in de bouwsector. Duurzaamheid is daarbij niet de troef maar het aangename bijproduct. Schelpen zijn een mooi en steeds populairder voorbeeld. Wat ooit het huis was van een weekdier in de Schelde, kan ook jouw woonst of kantoor onderstutten, stabiliseren en isoleren. 

Wereldwijd is de bouwsector verantwoordelijk voor bijna 40 procent van de CO2-uitstoot. Beton is daarbij een grote schuldige. Met de productie van één kubieke meter beton komt gemiddeld ongeveer 508 kg CO2 vrij. Dat is pittig, maar het hoeft niet de hoofdreden te zijn om naar alternatieve bouwmaterialen te kijken. Dat zegt Teun Depreeuw, medeoprichter van bouwbedrijf Ecoverbo en bezieler van Ecoschelp. 

Slim en toevallig ook ecologisch

“Onze slogan is slim verbouwen, niet bio-ecologisch verbouwen”, verduidelijkt Depreeuw. Hij keek achttien jaar geleden al naar schelpen als volwaardig bouwmateriaal en merkt dat de geesten intussen gerijpt zijn. “Vroeger waren alternatieve duurzame materialen een geitenwollensokkenverhaal. Vandaag is duurzaamheid een fijne extra. In hoofdzaak is de kwaliteit gewoon beter.” 

Hij verduidelijkt: “Architecten leren om eerst een betonplaat te plaatsen en daarop verder te bouwen. Maar wat willen klanten? Een stabiel, droog en warm huis. Toch begint iedereen met een koud en nat product. Op die betonplaat moet dan folie om het water tegen te houden, gevolgd door isolatie om de koude te weren.” De weekdieren van de Noordzee weten beter. 

Drie in één

“Schelpen combineren die drie zaken in één product. Ze volstaan als basislaag: je hoeft er geen plastic op te leggen en geen extra isolatie op te plaatsen. Bovendien kan je honderd procent zeker zijn dat er nooit water naar boven komt.” 

Schelpen winnen vooral om die redenen aan belang als alternatief voor beton. In veel gevallen zijn ze gewoon een meer geschikt materiaal. De schelpen die Depreeuw verdeelt, zijn afkomstig de Oosterschelde en de Noordzee. Daar worden ze gebaggerd volgens overheidsquota. In het Zuiden van Nederland worden de schelpen vervolgens verwerkt. Grote exemplaren gaan naar de bouw, kleinere worden vermalen tot bron van kalk in veevoer. 

Duurzaamheid is een fijne extra, in hoofdzaak is de kwaliteit gewoon beter

Teun Depreeuw – medeoprichter Ecoverbo

Om een betonplaat te vervangen door schelpen, heb je volgens Depreeuw een laag van ongeveer 35 centimeter nodig. “Daar kan dan eventueel nog een kurkplaat op voor extra isolatie of als ondergrond voor de vloerverwarming”, weet hij. Met die basislaag gestort, hoeft de vrachtwagen met schelpen echter niet naar huis te keren. 

Binnen en buiten

“Je kan ze nog naast de muur inspuiten om opklimmend vocht te blokkeren, of meteen storten als ondergrond voor je terras of tuinpad”, verduidelijkt Depreeuw. Schelpen hebben immers een extra voordeel buiten: hoewel ze water verhinderen om omhoog te kruipen, laten ze het wel de bodem in sijpelen. 

Dat maakt het materiaal uitermate geschikt voor bijvoorbeeld een terras. “Leg daarop een extra laag vermalen schelpen als alternatief voor chape, combineer dat met de juiste tegels, en je terras laat water door naar de bodem.” Minder verharding is een erg belangrijke factor in de Vlaamse Blue Deal, waar de juiste materialen goed bij kunnen helpen. 

Perceptie en lobbywerk

Stabiliteit, vochtbescherming, wamte-isolatie, waterdoorlaatbaarheid, milieuvriendelijkere ontginning, minder transportkosten en uitstoot: aan troeven hebben de schelpjes geen gebrek. Waarom bouwen we dan niet met z’n allen op een laag van dierenhuisjes? 

“Soms moet je wel voor beton kiezen”, beseft Depreeuw. “Er is bijvoorbeeld niet altijd voldoende plaats om de dikkere laag schelpen te voorzien.” De hoofdreden heeft volgens hem echter vooral te maken met perceptie en lobbywerk. 

“Mensen vinden het vreemd om hun huis op schelpen te zetten”, weet hij. “Het kost tijd om het idee te laten landen.” Na achttien jaar is de aanvaarding er wel, maar dan nog bokst hij op tegen een grote lobby van betonboeren. Dat zijn grote ondernemingen met stevige financiële belangen bij het status quo. Zij gaan niet actief het evangelie van een beton-alternatief verkondigen, dus is het aan kleinere spelers om ruchtbaarheid te geven aan alternatieve materialen. 

Mensen vinden het vreemd om hun huis op schelpen te zetten

Teun Depreeuw – medeoprichter Ecoverbo

Landelijk succes

Daarbij moet het grote publiek overtuigd worden, samen met de architecten. Een woonst of kantoor met een schelpen-component moet immers van het begin af aan zo gebouwd worden. Al kan je natuurlijk ook binnen een renovatieproject voor beton-alternatieven kiezen. 

Schelpen als materiaal staan vandaag al lang niet meer in hun kinderschoenen. Over het hele land worden er vandaag projecten uitgevoerd met schelpen. Depreeuw benadrukt dat die door tal van bouwbedrijven worden uitgevoerd. Hij wijst naar Kamp C in Olen, OCMW-woningen in Diest en Usquare in Brussel. Nieuwe projecten lopen op frequente basis binnen, al blijft de werkelijke impact op dit moment natuurlijk bescheiden.  

Groene muren

Op termijn wil Depreeuw verder gaan. Hij is tevens bezieler van Muurtuin: een alternatieve bouwschil die de baksteen in de Vlaamse maag moet vervangen door plantjes. Muurtuin is een concept waarbij de gevelbekleding uit groen bestaat. De plantjes aan de gevel drinken het grijze water van het gebouw waartoe ze behoren. Groene gevels zijn positief voor de temperatuur in de omgeving, isoleren op een duurzame manier warmte en geluid, brengen rust en groen naar de omgeving. 

De toekomst lonkt: groene muren binnen en buiten die water zuiveren, dat netjes via schelpen kan infiltreren in de grond. “In Antwerpen wordt de bouwcodex aangepast om meer prioriteit te geven aan groen en blauw”, zegt Depreeuw. “We zitten op de juiste plek op het juiste moment.” Toch is het vooral nog de bedoeling om de superieure eigenschappen van minder gekende materialen zoals schelpen bekend te maken bij het grote publiek. “Sorry, schelpen zijn ook ecologisch, maar ze werken vooral supergoed”, grapt hij.