Duurzaam winkelen: e-commerce als groene motor van handel

Er bestaat veel discussie over de ecologische impact van onze online aankopen. De grote spelers uit de industrie hebben de sleutel in handen. We voelen Amazon en Zalando aan de tand over hoe zij omgaan met ecologische uitdagingen.

Dat e-commerce een katalysator van economische groei is, daar lijkt bijna niemand nog over te twijfelen. Sinds de coronapandemie heeft de online handel ook in ons land een snelle vlucht vooruit genomen. Volgens cijfers van Statista koopt 63 procent van de Belgische consumenten wel eens producten online en brengen al die aankopen in totaal 12 miljard euro binnen op jaarbasis. De meest recente cijfers van de Vlaamse overheid vertellen dat e-commerce goed is voor een derde van de omzet bij Vlaamse ondernemingen. Ook Brusselse (27%) en Waalse (18%) bedrijven scoren hoog. Hiermee zou België in de top drie van Europa zitten, na Ierland en Tsjechië.  

E-commerce is booming

Nu de coronapandemie stilaan definitief tot het verleden hoort en we ons niet meer kunnen voorstellen dat de fysieke winkels binnenkort weer moeten sluiten, blijven de Belgen online shoppen. E-commerce biedt immers heel wat voordelen voor de consument. In een paar muisklikken is je aankoop geregeld en wordt die een of twee dagen later, of nog de dag zelf, aan je voordeur geleverd. Maar hoe groot is de ecologische prijs die we per aankoop betalen? 

Daar zijn de meningen veel uiteenlopender over, en ook wetenschappelijke studies lijken elkaar tegen te spreken. De ene expert ziet een negatieve impact omdat retail veel internationaler wordt en producten grotere afstanden moeten afleggen om tot bij de eindklant te geraken, de andere ziet het net positief in omdat consumenten zelf minder de auto nemen om te gaan winkelen. Als eindklant hebben we hier natuurlijk zelf een invloed op, maar bedrijven die online verkopen dragen eveneens de verantwoordelijkheid om duurzaam koopgedrag te stimuleren. We legden ons oor te luister bij Amazon en Zalando, twee internationale e-commercespecialisten die ook in België actief zijn, hoe zij dit aanpakken. 

Opgeruimd staat netjes

Koop jij regelmatig producten online? We dagen je uit om tot het einde van het jaar alle verpakkingen bij te houden. Je zal al snel geen plaats meer hebben om alles te stockeren. Natuurlijk houdt niemand die verpakkingen bij en belanden zo ieder jaar tonnen aan karton op de vuilnisbelt. Bovendien wordt vaak nog plastic of piepschuim mee in de doos gestoken om het product te beschermen tijdens de reis. Recycling Netwerk Benelux ging vorig jaar op onderzoek en kwam tot de conclusie dat in de Benelux alleen al jaarlijks 98 miljoen kilo karton en plastic wordt weggegooid, waarvan 87 miljoen kilo kan worden toegeschreven aan inpakmaterialen van pakketten.  

E-commercebedrijven hebben dus een grote invloed op de hoeveelheid afval met hoe ze producten inpakken. Amazon claimt dat al het karton dat het gebruikt honderd procent recycleerbaar is, vertelt een woordvoerder aan onze redactie. Het bedrijf zet algoritmen in om voor elke bestelling de slimste pakketkeuze te maken. Zo heeft het sinds 2015 de hoeveelheid inpakmateriaal met 38 procent weten te verminderen, goed voor 1,5 miljoen ton. Amazon zegt in Europa ook zo goed als volledig gestopt te zijn met plastic inpakzakken en ‘luchtkussens’ in dozen te stoppen. Dat resulteerde in zeven procent minder plastic per verzending in het jaar 2021, al blijft Amazon nog wel goed voor 100.000 ton aan plastic voor eenmalig gebruik. 

Ook Zalando deelde ons cijfers over gebruikte inpakmaterialen. Het totale aantal zakte van 68.000 ton naar 62.000 ton, waarvan 99 procent recycleerbaar. Zalando zet in op het vervangen van plastic zakken naar papieren zakken. Eind 2022 was de balans 83-17 procent in het voordeel van de papieren zakken. Per verzending zakte de hoeveelheid plastic voor eenmalig gebruik van acht gram tot vijf gram. Dat moet ongeveer vijftig ton plastic voorkomen. Hoewel plastic dus nog een noodzakelijk kwaad lijkt te zijn, hebben Amazon en Zalando toch al heel wat tonnen weten te besparen. 

De laatste kilometer(s)

Leveringen zijn wellicht een van de meest zichtbare aspecten van e-commerce. De bestelwagens van Amazon, DHL en PostNL zijn inmiddels een vertrouwd zicht in het straatbeeld. Mede daardoor wordt e-commerce wel eens aangewreven voor extra verkeersdrukte te zorgen, maar het tegendeel blijkt net waar te zijn. Consultingbureau Oliver Wyman concludeerde in 2021 dat e-commerce voor vier keer minder verkeer zorgt in Europa, voornamelijk in en rond grote steden. Dat gaat gepaard met tot drie keer minder uitlaatgassen dan wanneer alle consumenten fysiek winkelen met hun auto. 

Amazon is sinds de zomer van 2022 gestart met het uitrollen van elektrische bestelwagens in samenwerking met de Amerikaanse start-up Rivian en inmiddels beheert het duizenden elektrische voertuigen. Partners met elektrische voertuigen mogen ook gebruik maken van de laadinfrastructuur van Amazon, vult de woordvoerder daarop aan.  

63 procent van de Belgische consumenten koopt wel eens producten online.

Duurzame logistiek gaat verder dan transport en in november 2022 zette Amazon een eerste Belgische bezorgcentrum neer in Antwerpen. Het opent ook de deur om met nieuwe, duurzame transportmethoden zoals elektrische cargofietsen te experimenteren. Zo wil Amazon leveringafstanden inkorten en de uitstoot van die ‘last-mile’-verzendingen zo laag mogelijk houden. Om de voetafdruk van het depot zelf te verminderen, gebruikt Amazon een digitaal beheersysteem om het energieverbruik door de verwarming, ventilatie en airconditioning te regelen. Het gebouw in Antwerpen is ook uitgerust met zonnepanelen en een drainagesysteem om regenwater op te vangen. 

Een tweede leven

Het gebruiksgemak van in een handomdraai producten te kunnen bestellen, is eveneens een van de grootste knelpunten van e-commerce. Je hebt de producten immers niet eerst kunnen uittesten alvorens ze te kopen, waardoor teleurstelling mogelijk is. Dankzij het herroepingsrecht mogen consumenten tot veertien dagen na levering hun bestellingen retourneren, mits het betalen van eventuele verzendkosten. Maar wat gebeurt er nadien met die producten? 

Zalando en Amazon klinken eensgezind dat terugzendingen voorkomen beter is dan genezen. De digitale kledingwinkel maakt gebruik van 3D-technologie om klanten de mogelijkheid te geven de kleren te ‘passen’. Mede hierdoor is het retourpercentage omdat kleren niet de juiste maat hebben met tien procent teruggedrongen. Omdat kleren die toch niet voldoen aan de eisen van de klant vaak maar één keer gedragen zijn, kan Zalando 97 procent van de teruggestuurde producten nog online verkopen. Ook in de fysieke outletwinkels in Duitsland worden geretourneerde artikelen aangeboden. Enkel kledingstukken die echt niet meer te redden zijn, zal Zalando vernietigen. De mondiale industrie slaagt er voorlopig in om tien procent van textiel dat niet meer verkocht kan worden te recycleren. 

Consumenten zijn zich steeds meer bewust dat hun koopgedrag een impact heeft op de omgeving.

Het beleid van Amazon bij terugzendingen luidt als volgt: verkopen, doneren, recyclen. Elke terugzending wordt aan een inspectie onderworpen. Is het product nog bruikbaar, dan gaat het terug de digitale winkelrekken in. Is dat niet het geval, dan is het product doneren of recycleren de volgende stap. 

“Ons standpunt is eenvoudig: als een product een nuttig doel kan hebben, willen we dat het gebruikt wordt. Dat is logisch, zowel vanuit economisch als ecologisch standpunt”, klinkt het statement van het bedrijf. Toch kan ook Amazon er soms niet omheen om producten op de brandstapel te gooien: twee jaar geleden verzeilde de e-commercereus in een schandaal toen een Britse cameraploeg filmde dat een lokaal warenhuis duizenden producten per week vernietigde, waaronder gloednieuwe Macbooks.  

Zeggen is niet altijd doen

Consumenten zijn zich steeds meer bewust dat hun koopgedrag een impact heeft op hun omgeving. Het marktonderzoek van Nielsen naar de duurzaamheidsattitudes van consumenten is inmiddels wel gekend in de retailwereld. 73 procent van consumenten gaf aan hun koopgedrag te willen veranderen om hun ecologische impact te verminderen en 41 procent zou zelfs meer willen betallen voor duurzamere producten. 

Die beloftes stroken toch nog altijd niet met de realiteit, concludeerde Zalando in 2021 na een rondvraag bij hun klanten. Als het puntje bij paaltje komt, haalt de prijs en de kwaliteit van een kledingstuk het toch vaak van duurzaamheid. De webwinkel toont daarom al enkele jaren labels die informatie verschaffen over hoe duurzaam het kledingstuk gemaakt is. Kledingstukken die het label ‘duurzaam’ krijgen zijn nu goed voor zeventien procent van de totale verkoop. Dit cijfer wil Zalando dit jaar optrekken tot een kwart van het aantal verkochte kledingstukken. 

Het toont dat duurzaamheid in de context van (online) retail een wisselwerking is tussen handelaar en consument. E-commerceplatformen zoals Amazon en Zalando spelen een cruciale rol in de logistieke keten. Zij staan rechtstreeks in contact met de consument om hen bewust te maken maar kunnen in de omgekeerde richting ook druk uitoefenen voor duurzamere productiepraktijken. Er zijn al grote stappen gezet, maar er blijft ruimte voor verbetering. Als iedereen aan hetzelfde zeil trekt, kan e-commerce een katalysator zijn voor duurzame handel.